Rząd planuje wprowadzenie rozwiązań, które mają przyspieszyć postępowania karne oraz ułatwić szybkie naprawienie szkody wyrządzonej pokrzywdzonym. Więcej spraw będzie się kończyć ugodami, a rekompensaty szybciej trafią do pokrzywdzonych. To tylko niektóre nowości. Rada Ministrów przyjęła już stosowny projekt ustawy.
Rząd pracuje nad rozwiązaniami, które mają usprawnić postępowania karne i skarbowe. Na ostatnim posiedzeniu przyjął stosowny projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy. Są w nim zawarte rozwiązania, które mają na celu przyspieszenie postępowań karnych i ułatwienie szybszej rekompensaty dla pokrzywdzonych. Projekt bazuje na rozwiązaniach przygotowanych przez komisję kodyfikacyjną prawa karnego przy Ministerstwie Sprawiedliwości.
Koniec z przeciągającymi się postępowaniami?
W sytuacjach, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa są jasne, strony będą mogły szerzej korzystać z narzędzi prowadzących do szybkiego zakończenia postępowania. Oskarżony, który będzie współpracował z wymiarem sprawiedliwości i spełni określone warunki, będzie mógł liczyć na łagodniejszą karę.
– To jest pójście, mówiąc obrazowo, w stronę większej elastyczności w rozwiązywaniu sporów, zwiększenie możliwości dogadania się, a nie przedłużania sporów sądowych w sytuacji, gdy między poszkodowanym a oskarżonym da się przygotować porozumienie i zaakceptuje to sąd, a sprawca nie jest recydywistą, zaś sprawa nie dotyczy zbrodni – mówił podczas konferencji prasowej po posiedzeniu Rady Ministrów rzecznik rządu Adam Szłapka.
Częstsze porozumienia między stronami
Jak podkreśla Ministerstwo Sprawiedliwości, nowe rozwiązania znajdą zastosowanie w sprawach, w których okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości. Umożliwi to stronom sprawy szersze korzystanie z porozumień procesowych, które prowadzą do szybszego zakończenia postępowania.
– W sprawach jednoznacznych i niebudzących wątpliwości częściej sięgać będziemy po porozumienia między stronami. Zasada będzie prosta: im szybciej oskarżony współpracować będzie z wymiarem sprawiedliwości, naprawiać wyrządzoną szkodę i dążyć do ugody, tym sprawniej i z większą korzyścią dla pokrzywdzonego kończyć będziemy całe postępowanie – mówi wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha.
Szerszy dostęp do kończenia spraw ugodami
Wśród najważniejszych rozwiązań zawartych w projekcie jest szerszy dostęp do ugodowego kończenia spraw. Projekt nowych przepisów zwiększa możliwości uzgodnienia sposobu zakończenia sprawy pomiędzy oskarżonym, pokrzywdzonym i prokuratorem – w tym w ramach dobrowolnego poddania się karze na rozprawie w toku postępowania dowodowego. Najważniejszym warunkiem porozumienia będzie naprawienie szkody pokrzywdzonemu. Do sądu należeć będzie weryfikacja, czy uzgodnione rozwiązanie jest sprawiedliwe i zgodne z prawem i sprawiedliwe.
Kolejną istotną zmianą będzie uzależnienie wymiaru kary od momentu zawarcia porozumienia. I tak przyjęte przez rząd regulacje wprowadzą szczególne zasady wymiaru kary w sprawach zakończonych ugodą. Jeśli oskarżony na wczesnym etapie zdecyduje się na polubowne rozwiązanie sprawy i spełni określone warunki, będzie mógł liczyć na łagodniejszą karę.
Dwa mechanizmy umorzenia
Projekt wprowadza również możliwość umorzenia postępowania przez prokuratora w określonej, wąskiej grupie przestępstw – przede wszystkim przeciwko mieniu oraz wybranych nieumyślnych. Do tego wymagane będzie zawarcie ugody i naprawienie szkody, przy czym z rozwiązania tego skorzystać będą mogły tylko osoby niekarane wcześniej za przestępstwo umyślne. To umorzenie prokurator będzie mógł uzależnić także od wpłaty świadczenia na rzecz Skarbu Państwa – trzeba będzie przekazać od 1 tys. do 20 tys. zł.
Dla ściśle określonych, mniej poważnych przestępstw o niewielkiej wadze, w których nie ma pokrzywdzonego, przewidziano osobny mechanizm umorzenia. Ta opcja pozwoli wyeliminować konieczność przechodzenia przez cały długotrwały tryb postępowania sądowego.
„Umorzenie ugodowe będzie możliwe, jeżeli w ocenie prokuratora: okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, ugoda zawarta między podejrzanym i pokrzywdzonym została zaakceptowana przez prokuratora i wykonana, dodatkowe świadczenie na cel publiczny, jeżeli zostało wyznaczone przez prokuratora, zostało uiszczone” – przewidziano w projekcie.
Generalnie projekt w wielu miejscach przewiduje wzmocnienie roli mediacji i ugody pozaprocesowej. Planowane przepisy znacznie zwiększają znaczenie mediacji jako dobrowolnej formy rozwiązania konfliktu z udziałem bezstronnego mediatora. Ugodę będzie można zawrzeć również poza formalną procedurą mediacyjną.
Według rządowego planu projekt ma wejść w życie 1 kwietnia 2027 r.