Ministerstwo Finansów szykuje istotne zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych. Projekt UD447 przewiduje m.in. podwyższenie stawki podatku z 15 do 19 proc., wprowadzenie 36-miesięcznego okresu, przez który fundacja będzie musiała utrzymywać określone składniki majątku, objęcie fundacji przepisami o CFC oraz zmiany dotyczące najmu krótkoterminowego. Jest też dobra wiadomość dla części rodzin – szersze ma być zwolnienie z PIT dla zstępnych rodzeństwa fundatorów. Projekt ma trafić pod obrady Rady Ministrów w III kwartale 2026 r.
Fiskus chce uszczelnić fundacje rodzinne
Fundacja rodzinna została wprowadzona do polskiego prawa przede wszystkim jako narzędzie sukcesji. Miała umożliwiać zachowanie rodzinnego majątku i biznesu przez kolejne pokolenia bez konieczności jego dzielenia pomiędzy spadkobierców.
Ministerstwo Finansów uważa jednak, że w praktyce fundacje rodzinne zaczęły być wykorzystywane także do działań, które niewiele mają wspólnego z sukcesją.
W opublikowanych założeniach projektu resort wskazuje wprost na przypadki tworzenia fundacji przede wszystkim po to, aby odroczyć moment opodatkowania, obniżyć wysokość podatku albo całkowicie go uniknąć. Problemem mają być także sztuczne przepływy środków między fundacją, fundatorem, beneficjentami oraz podmiotami z nimi powiązanymi.
MF zwraca również uwagę na sytuacje, w których określony składnik majątku jest najpierw przekazywany fundacji rodzinnej, a następnie stosunkowo szybko sprzedawany już w ramach preferencyjnego reżimu podatkowego.
To właśnie ten mechanizm ma ograniczyć jedna z najważniejszych projektowanych zmian.
Majątek trzeba będzie utrzymać przez 36 miesięcy
Ministerstwo Finansów proponuje uzależnić możliwość korzystania z preferencyjnego opodatkowania od utrzymywania przez fundację własności składnika majątku przez co najmniej 36 miesięcy.
W praktyce zmiana ma przeciwdziałać sytuacjom, w których do fundacji wnoszony jest np. udział w spółce, nieruchomość albo inny wartościowy składnik tylko po to, aby w krótkim czasie go sprzedać i wykorzystać korzystniejsze zasady podatkowe.
To może być jedna z najbardziej odczuwalnych zmian dla istniejących i planowanych fundacji rodzinnych.
Jeżeli przepisy zostaną uchwalone w zapowiadanym kształcie, jeszcze większego znaczenia nabierze odpowiednie planowanie momentu wniesienia aktywów do fundacji oraz późniejszego ich zbycia.
Podatek fundacji rodzinnej wzrośnie z 15 do 19 proc.
Drugą bardzo istotną propozycją jest podwyższenie stawki podatku określonego w art. 24q ustawy o CIT.
Obecnie wynosi ona 15 proc.
Po zmianach ma wynosić 19 proc.
To oznacza realne zwiększenie obciążeń podatkowych związanych z wypłatą świadczeń przez fundację rodzinną oraz wydawaniem mienia w związku z jej rozwiązaniem.
Zmiana jest tym bardziej istotna, że jednym z powodów dużego zainteresowania fundacjami rodzinnymi był właśnie stosunkowo korzystny model ich opodatkowania.
Podniesienie stawki o 4 pkt proc. może więc wpłynąć na opłacalność niektórych struktur sukcesyjnych.
Fundacje rodzinne mają zostać objęte przepisami o CFC
Projekt przewiduje również włączenie fundacji rodzinnych do reżimu przepisów dotyczących zagranicznych jednostek kontrolowanych – CFC.
MF chce w ten sposób ograniczyć wykorzystywanie zagranicznych struktur do prowadzenia działalności operacyjnej, podczas gdy sama fundacja formalnie nie wykonuje działalności gospodarczej.
Resort wskazuje na przypadki, w których fundacja uczestniczy albo kontroluje podmiot transparentny podatkowo prowadzący faktyczną działalność gospodarczą. W ocenie Ministerstwa Finansów może to prowadzić do obchodzenia zasad opodatkowania działalności operacyjnej i agresywnej optymalizacji podatkowej.
Zmiana może być szczególnie ważna dla fundacji rodzinnych posiadających udziały lub prawa w zagranicznych spółkach osobowych i innych podmiotach transparentnych podatkowo.
Koniec z działalnością przez podmioty transparentne?
Projekt ma również eliminować możliwość unikania podatku poprzez prowadzenie działalności gospodarczej za pośrednictwem podmiotów transparentnych podatkowo.
Obecny model pozwala bowiem na tworzenie struktur, w których fundacja rodzinna formalnie pozostaje inwestorem, natomiast faktyczna działalność operacyjna odbywa się w innym podmiocie.
Ministerstwo Finansów chce wyraźniej oddzielić działalność inwestycyjną fundacji od bieżącej działalności gospodarczej.
Dla części fundacji może to oznaczać konieczność przebudowania istniejących struktur.
Najem krótkoterminowy także na celowniku fiskusa
Kolejna zmiana ma dotyczyć nieruchomości. Ministerstwo Finansów zapowiada doprecyzowanie zasad opodatkowania przychodów z umów, których przedmiotem jest odpłatne oddawanie nieruchomości do korzystania, w szczególności w ramach najmu krótkoterminowego.
To nie jest przypadek. W ostatnich latach nieruchomości stały się jednym z popularniejszych aktywów lokowanych w fundacjach rodzinnych.
Projekt sygnalizuje, że ustawodawca chce mocniej rozróżnić klasyczny, pasywny najem od działalności przypominającej profesjonalne świadczenie usług zakwaterowania.
Szczegóły będą jednak zależały od ostatecznej treści projektu ustawy.
Jest też korzystna zmiana. Zwolnienie z PIT dla dzieci rodzeństwa fundatorów
Projekt nie składa się wyłącznie z rozwiązań uszczelniających. Ministerstwo Finansów chce również rozszerzyć zwolnienie z PIT dotyczące świadczeń wypłacanych przez fundację rodzinną.
Obecnie problem pojawia się m.in. wtedy, gdy fundację zakłada rodzeństwo, a beneficjentami mają zostać dzieci każdego z braci lub sióstr.
Zstępni rodzeństwa będącego fundatorem nie korzystają obecnie w pełnym zakresie ze zwolnienia przewidzianego dla najbliższych członków rodziny. W efekcie część świadczeń może być objęta 10-proc. PIT.
Projekt UD447 ma to zmienić.
Zwolnieniem mają zostać objęte świadczenia otrzymywane przez zstępnych rodzeństwa będącego fundatorami, a także mienie otrzymywane przez takie osoby w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.
W praktyce ma to ułatwić tworzenie jednej fundacji rodzinnej np. przez dwóch braci lub dwie siostry, w której beneficjentami będą również ich dzieci.
Fundacja rodzeństwa może stać się bardziej atrakcyjna
Ta część projektu ma znaczenie przede wszystkim dla rodzinnych przedsiębiorstw prowadzonych wspólnie przez rodzeństwo.
Dziś konstrukcja fundacji założonej np. przez dwóch braci może prowadzić do różnych skutków podatkowych dla ich dzieci.
Ministerstwo Finansów chce, aby przy ustalaniu proporcji zwolnienia stosowano rozwiązanie analogiczne do sytuacji, w której fundację wcześniej założyli rodzice rodzeństwa.
Efektem ma być pełne zwolnienie w PIT dla zstępnych każdego z rodzeństwa – fundatorów.
To jedna z niewielu propozycji projektu, która wyraźnie zwiększa atrakcyjność fundacji rodzinnej, zamiast ograniczać preferencje.
Dlaczego Ministerstwo Finansów zmienia przepisy?
Resort finansów tłumaczy projekt wynikami przeglądu funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej.
Zdaniem MF pierwotnym celem fundacji rodzinnej jest przede wszystkim bezpieczna sukcesja międzypokoleniowa i zachowanie rodzinnego majątku, a nie tworzenie wehikułu służącego krótkoterminowej optymalizacji podatkowej.
Ministerstwo wskazuje więc na potrzebę ograniczenia struktur, w których fundacja rodzinna staje się elementem sztucznego obiegu środków albo służy głównie do szybkiej sprzedaży majątku na preferencyjnych zasadach.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Na razie mamy do czynienia z projektem wpisanym do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem UD447.
Za jego przygotowanie odpowiada Ministerstwo Finansów i Gospodarki, a osobą odpowiedzialną za projekt jest wiceminister finansów Jarosław Neneman.
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to III kwartał 2026 r.
To oznacza, że zapowiadane regulacje nie są jeszcze obowiązującym prawem. Ich ostateczna treść może zmienić się na dalszych etapach procesu legislacyjnego.
Co zmiany oznaczają dla fundatorów i beneficjentów?
Jeżeli projekt zostanie uchwalony w zapowiadanym kształcie, osoby posiadające już fundację rodzinną albo planujące jej utworzenie powinny zwrócić szczególną uwagę na kilka kwestii.
Najważniejsze będą zasady zbywania majątku wniesionego do fundacji, nowe obciążenie 19-proc. podatkiem, struktury z udziałem podmiotów zagranicznych i transparentnych podatkowo oraz sposób wykorzystywania nieruchomości.
Z drugiej strony zmiany mogą otworzyć nowe możliwości dla rodzin, w których biznes jest prowadzony wspólnie przez rodzeństwo, a sukcesja ma objąć ich dzieci.
Jedno jest pewne – po zmianach fundacja rodzinna ma być przede wszystkim narzędziem długoterminowej sukcesji, a nie sposobem na szybkie osiągnięcie korzyści podatkowej.