Co może robić chory podczas zwolnienia lekarskiego? Czy może wyjść do sklepu, apteki, na spacer? Czy może sporadycznie wykonywać prace zarobkowe np. wystawiać faktury? Wszystkie te kwestie zostaną uregulowane już niebawem nowelizacją tzw. ustawy zasiłkowej. Ważne zmiany zaczną obowiązywać już 13 kwietnia. Sprawdź, co się zmieni.

Nowelizacja o której mowa to Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Niektóre z jej zapisów zaczną obowiązywać już 13 kwietnia inne, równie ważne w 2027 roku. Ustawa ma szeroki zakres zmian. Zawiera m.in. nowe przepisy dotyczące samego orzecznictwa dokonywanego przez lekarzy, ale również przepisy związane z dokonywaniem kontroli w domu chorego przez ZUS, jak i przesłanek wstrzymywania wypłaty zasiłku chorobowego.

» Gdzie sprawdzić swoje L4?

Kontrola zwolnienia lekarskiego – ważne zmiany i nowe definicje

Jednym z elementów, które ulegną zmianie związane będą z dokonywaniem kontroli lekarskiej. Chodzi dokładnie o kontrolę przeprowadzoną przez ZUS lub płatnika, która ma na celu sprawdzenie sposobu wykorzystania okresu zwolnienia lekarskiego. Nie chodzi tu o sprawdzenie, czy osoba na przysłowiowym L4 jest faktycznie chora, ale czy wykorzystuje swoje zwolnienie w sposób, który ma pomóc w powrocie do zdrowia.

W myśl aktualnie obowiązujących przepisów ubezpieczony traci prawo do zasiłku, gdy:

• wykonuje pracę zarobkową lub
• wykorzystuje zwolnienie w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Już od 13 kwietnia przepis ten będzie brzmiał inaczej. Ubezpieczony utraci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, w przypadku gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy:

• wykonywał pracę zarobkową lub
• podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
  

Co się dokładnie zmieni? W ustawie zawarto nowe sformułowanie „podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia”, które zmienia dotychczas obowiązujące „wykorzystuje zwolnienie w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia”. To jednak nie wszystko. Zgodnie z dodanym do ustawy zasiłkowej art. 17 ust. 1b ,,aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem:

• zwykłych czynności dnia codziennego lub
• czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności”.

Jak twierdzą ustawodawcy nowe przepisy mają ,,doregulować kwestię tego, czym faktycznie jest ,,wykonywanie pracy zarobkowej”, a czym ,,aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy”. Będzie to niosło za sobą z całą pewnością dwie konsekwencje. Z jednej strony osoba chora będzie miała jasne przepisy mówiące wprost, co może robić na zwolnieniu lekarskim, a czego kategorycznie nie. Z drugiej jednak strony w przypadku kontroli ZUS i podważenia prawa do zasiłku, zniknie argument związany z nieprecyzyjnymi przepisami i co za tym idzie wątpliwościami związanymi z  prawidłową interpretacją samego sformułowania ,,praca zarobkowa”, czy ,,aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego”.

» Ile dni wstecz lekarz wystawi zwolnienie lekarskie tzw. L4?

Lekka praca zarobkowa podczas zwolnienia? To będzie możliwe …

Nowe definicje zawarte w ustawie mogą spowodować, że zasiłek będzie trudniej utracić. W myśl bowiem zmian aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem czynności występujących incydentalnie.

Co to oznacza? W myśl nowych przepisów nie każda praca zarobkowa będzie zagrożona pozbawieniem prawa do zasiłku chorobowego. Jeśli będzie miała ona charakter incydentalny, związany z istotnymi okolicznościami – to prawo do zasiłku nadal będzie obowiązywało.

Jak tłumaczyli ustawodawcy już w uzasadnieniu do projektu nowelizacji ,,W przypadkach sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej przyjęto możliwość wyłączenia stosowania tego przepisu. Zatem podjęcie czynności, której zaniechanie mogłoby prowadzić m.in. do znacznych strat finansowych dla pracodawcy czy kontrahenta (np. podpisanie faktur, listów przewozowych, innych dokumentów) nie będzie prowadziło do odebrania świadczenia z ubezpieczenia społecznego”.

Nowe przepisy. Co z wyjściem do apteki czy sklepu?

Kolejna kwestia, którą ustawodawcy postanowili uregulować, to aktywność chorego niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego. Jest to ważna kwestia bowiem naruszenie przepisów również skutkuje pozbawieniem prawa do zasiłku chorobowego.

W myśl nowych przepisów aktywnością taką będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję. W myśl art. 13 ust. 1b. ,,Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności”.

Ponieważ powyższe doprecyzowanie nadal wydaje się zbyt ogólne należy opierać się na dotychczasowym orzecznictwie sądowym, z tego wprost wynika, że ,,orzeczona niezdolność do pracy z możliwością poruszania się stanowi przede wszystkim o możliwości wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, tj. m.in. dokonania zakupów żywności, zakupu leków, materiałów medycznych, udania na zabieg medyczny czy kontrolę lekarską”.

Zmiany zasad przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich

Nadal kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem będą mogli przeprowadzać płatnicy składek (uprawnieni do wypłaty zasiłków) i Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Co się zmieni? Jak tłumaczy ZUS ,,W przepisach wskazano jednoznacznie, że uprawnienie do kontrolowania dotyczy zarówno zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jak i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Ponadto doprecyzowano, że kontrolą mogą być obejmowane również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Dużą zmianą jest to, że kontrolerzy uzyskają uprawnienia do legitymowania osoby kontrolowanej w celu ustalenia tożsamości. Będą też uprawnieni do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od lekarza leczącego”.

Duże zmiany od 2027 roku

Równie znaczące zmiany wprowadzone wspomnianą nowelizacją zaczną obowiązywać od 2027 roku. Od tego momentu lekarz będzie wystawiał zwolnienie lekarskie wyłącznie w ramach jednego tytułu do ubezpieczenia. Co to oznacza?

Jak tłumaczy ZUS ,,Zmiana, która wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 r., polegać będzie na tym, że lekarz – na żądanie ubezpieczonego – nie będzie miał obowiązku wystawienia zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy. Będzie to dotyczyło np. takiej sytuacji, w której ubezpieczony zatrudniony jest u dwóch pracodawców – np. u jednego na umowie o pracę, a u drugiego na umowie zlecenie – i w czasie, gdy będzie niezdolny do wykonywania pracy u jednego pracodawcy, u drugiego – ze względu na charakter pracy – będzie mógł świadczyć pracę. W takim przypadku ubezpieczony będzie zobowiązany poinformować płatnika składek (uprawionego do wypłaty zasiłków) o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu. W pozostałym zakresie zasady wystawiania zwolnień lekarskich nie zmienią się”.