Pożyczki od osób z rodziny i najbliższego otoczenia nie należą do rzadkości. Choć mogą być cenną formą wsparcia finansowego, to mogą stać się one również swego rodzaju pułapką. Otrzymana pożyczka co do zasady podlega podatkowi PCC, a uniknięcie daniny jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków i dopełnieniu formalności.
Udzielanie pożyczek wśród najbliższych członków rodziny nie budzi zdziwienia. Ta forma wsparcia pojawia się często. By jednak nie wpaść w podatkowe kłopoty warto zapoznać się z zasadami zapłaty podatku PCC od otrzymanej pożyczki i co równie ważne – zasadami zwolnienia podatkowego. Tą kwestię obszernie wyjaśniło m.in. Ministerstwo Finansów w najnowszym, opublikowanym przez siebie poradniku.
» Ważna zmiana: limit zwolnienia z PCC wzrośnie trzykrotnie. Od kiedy?
Rodzinna pożyczka z podatkiem PCC czy bez?
Pożyczka udzielona przez najbliższych członków rodziny może korzystać ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), ale tylko po spełnieniu określonych warunków. Zwolnienie dotyczy przede wszystkim pożyczek otrzymanych od osób zaliczanych do najbliższej grupy podatkowej. Jak tłumaczy resort finansów do takiej grupy zaliczamy:
- żonę, męża,
- zstępnego, np. córki, syna, wnuczki, wnuka, prawnuczki, prawnuka,
- wstępnego, np. matki, ojca, babci, dziadka, prababci, pradziadka,
- pasierbicy, pasierba,
- siostry, brata,
- macochy, ojczyma.
Jak podkreśla ministerstwo ,,Za rodziców uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.
Ponadto w zakresie pożyczek otrzymanych od 27 października 2020 roku za zstępnych uważa się również osoby, które przebywają lub przebywały:
- w rodzinie zastępczej,
- w rodzinnym domu dziecka,
- w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej,
o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a za wstępnych także odpowiednio osoby:
- tworzące rodzinę zastępczą,
- prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej”.
Źródło: MF
Podatek PCC od pożyczki. Na czym polega zwolnienie?
PCC to skrót od Podatku od Czynności Cywilnoprawnych. Jest to opłata, którą państwo pobiera przy zawieraniu określonych umów cywilnoprawnych tj. sprzedaż czy pożyczka. Jedną z czynności, która podlega opodatkowaniu tym podatkiem jest właśnie pożyczka oraz m.in. zakup samochodu.
W przypadku pożyczki możliwe jest jednak zwolnienie, które polega na uniknięciu konieczności płacenia podatku, przy czym kwota zwolnienia i warunki uzależnione są od tego do jakiej grupy podatkowej należy pożyczkodawca. Szczegóły przedstawia poniższa tabela:
| Kto pożycza | Limit kwoty pożyczki od jednej osoby | Warunki |
| Zerowa grupa podatkowa (małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo, )pasierb, ojczym i macocha | Zwolnieniu podlega pełna kwota pożyczki udzielona w ciągu 5 lat | Zgłoszenie pożyczki do urzędu skarbowego na deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni jest obowiązkowe dla pożyczek powyżej kwoty 36 120 zł. Jeśli pożyczasz kwotę do 36 120 zł, deklaracja PCC-3 nie jest wymagana |
| Pierwsza grupa podatkowa (zięć, synowa, teściowie) | Zwolnienie do kwoty 36 120 zł pożyczki udzielonej w ciągu 5 lat | PCC-3 nie jest wymagane |
| Dalsza rodzina i znajomi | Zwolnienie do kwoty 1000 zł od jednej osoby w ciągu 3 lat | Bez żadnych formalności |
Pamiętaj! Jeżeli wartość pożyczki przekracza ustawowy limit i nie przysługuje Ci zwolnienie podatkowe PCC, to jesteś zobowiązany zgłosić pożyczkę do urzędu skarbowego na druku PCC-3. To ustawowy obowiązek każdego podatnika.
Ile wynosi podatek od pożyczki?
Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) od umowy pożyczki wynosi standardowo 0,5% od kwoty pożyczki. Niezgłoszenie pożyczki do urzędu skarbowego w terminie 14 dni w sytuacjach, gdy prawo tego wymaga (patrz tabela), grozi naliczeniem sankcyjnej stawki w wysokości 20%.
14 dni na zgłoszenie pożyczki – spóźnienie będzie kosztowne
Osoby zobowiązane do złożenia deklaracji PCC-3 w urzędzie skarbowym (patrz tabela) muszą pamiętać o dopilnowaniu ustawowego, 14-dniowego terminu.
Jak uczula Ministerstwo Finansów ,,Deklarację trzeba złożyć zawsze w ustawowym terminie, chyba że umowa pożyczki została zawarta przed notariuszem. Jeżeli nie złożysz deklaracji w ciągu 14 dni (spóźnisz się choćby jeden dzień), nie przysługuje Ci zwolnienie. W takiej sytuacji pożyczka zostanie opodatkowana na ogólnych zasadach. Nie ma możliwości przywrócenia terminu do skorzystania ze zwolnienia, bez względu na powody spóźnienia oraz to, czy przekroczenie terminu nastąpiło z Twojej winy, czy też bez Twojej winy (nawet z powodu choroby).
Przykład
2 sierpnia 2025 r. ojciec pożyczył synowi 100 000 zł, ale syn złożył deklarację PCC-3 dopiero 20 sierpnia 2025 r. Spóźnienie tłumaczył chorobą. Termin nie zostanie przywrócony.
Pożyczka nie będzie całkowicie zwolniona od podatku (minęło ponad 14 dni) i zostanie opodatkowana na zasadach ogólnych”.
Opodatkowanie pożyczek podatkiem PCC. Poradnik MF
Osoby planujące udzielenie lub zaciągnięcie pożyczki zachęcamy do dokładnego zapoznania się z wszystkimi zasadami opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC). Pomocnym źródłem informacji może być najnowszy poradnik Ministerstwa Finansów „Otrzymałeś pożyczkę od osoby najbliższej i chcesz skorzystać ze zwolnienia od podatku PCC? Sprawdź, jak to zrobić.”, w którym wyjaśniono na przykładach najważniejsze kwestie dotyczące obowiązków podatkowych, oraz przysługujących zwolnień. Poradnik dostępny jest tutaj.