Rośnie pobłażliwość Polaków dla nieetycznych zachowań w finansach. Wskaźnik społecznego przyzwolenia na naruszanie przez konsumentów norm prawnych bądź standardów etycznych w finansach wzrósł w ciągu roku o 0,7 pkt – wynika z raportu Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. Kto wykazuje największą pobłażliwość wobec nieuczciwych zachowań dotyczących finansów?
Najwyższy poziom przyzwolenia na nadużycia w sferze finansów widać wśród osób młodych, mężczyzn oraz respondentów mających problemy ze spłatą kredytu lub pożyczki – wynika z raportu ZPF „Moralność finansowa Polaków 2026”.
Jak mierzyć pobłażliwość na łamanie zasad w finansach?
Jednym z najważniejszych wskaźników raportu jest Indeks Akceptacji Nieetycznych Zachowań Finansowych (IANZF). Jest to indeks tzw. permisywizmu moralnego, czyli miara społecznego przyzwolenia na naruszanie przez konsumentów norm prawnych bądź standardów etycznych w finansach. W 2026 r. wskaźnik ten wyniósł 42,0 pkt i był nieco wyższy niż rok wcześniej, gdy osiągnął 41,3 pkt. Oznacza to, że Polacy są skłonni usprawiedliwiać odstępstwa od zasad w ponad dwóch piątych badanych sytuacji.
– Z punktu widzenia ZPF IANZF nie powinien być odczytywany jako ranking moralności. To raczej narzędzie, które pokazuje, gdzie potrzebna jest edukacja finansowa, prostsza komunikacja i konsekwentne przypominanie, że zobowiązanie finansowe nie znika tylko dlatego, że jego spłata staje się trudna – mówi Marcin Czugan, prezes ZPF.
Akceptacja nadużyć wśród osób z problemami finansowymi
Jedną z grup wyróżniających się najwyższym poziomem akceptacji nieetycznych zachowań finansowych są osoby mające problem ze spłatą kredytu lub pożyczki. W tej grupie IANZF wyniósł 63,3 pkt, wobec 41,5 pkt u osób regularnie spłacających zobowiązania oraz 39,6 pkt wśród respondentów, którzy nigdy nie korzystali z kredytu lub pożyczki.
– Wysoki poziom akceptacji dla nadużyć wśród osób z problemami w spłacie to sygnał alarmowy. Pokazuje on, że w trudnej sytuacji finansowej klienci często czują się osamotnieni, co osłabia ich etyczny kompas. Dla EOS Poland to wyzwanie, by w procesach windykacyjnych stawiać na partnerski dialog i edukację, które pomagają zrozumieć konsekwencje decyzji, a nie tylko egzekwować dług – wyjaśnia Karina Poznańska, dyrektor departamentu komunikacji, marketingu i ESG EOS Poland.
Porównanie według grup wiekowych
Z raportu wynika, że poziom przyzwolenia na nieetyczne zachowania finansowe wyraźnie różni się w zależności od wieku. W grupie 18–29 lat IANZF wynosi 54,0 pkt. Dla porównania, wśród osób w wieku 65 lat i więcej jest to 34,1 pkt. Autorzy raportu zwracają uwagę, że wymagania moralne dotyczące kwestii finansowych rosną wraz z wiekiem. Może to wynikać zarówno z różnic pokoleniowych, jak i z naturalnego procesu moralnego rozwoju.
Cechą różnicującą badane osoby jest nie tylko wiek, ale także płeć. Okazuje się, że wśród mężczyzn indeks osiągnął 45,6 pkt, natomiast wśród kobiet – 38,8 pkt.
– Ciekawy wniosek przynosi porównanie postaw kobiet i mężczyzn. Z badania KRD „Portfele Polaków u progu 2026 roku: oszczędności i obawy”, wynika, że kobiety częściej mają napięty budżet: 26 proc. nie posiada żadnych oszczędności, wobec 15 proc. mężczyzn, a jedna trzecia jest w stanie regularnie opłacać zobowiązania tylko dzięki znacznemu ograniczaniu innych wydatków. Mimo to właśnie kobiety mają niższy poziom akceptacji nieetycznych zachowań finansowych. Częściej są gotowe opłacić wszystkie rachunki kosztem innych potrzeb, podczas gdy mężczyźni częściej dopuszczają regulowanie tylko wybranych należności albo płatność po terminie. Trudności finansowe nie wyjaśniają więc same w sobie większej pobłażliwości wobec nadużyć. Znaczenie mają również nawyki płatnicze, stosunek do zawartych umów i gotowość do ponoszenia konsekwencji własnych decyzji – mówi Adam Łącki, prezes Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej.
Gdzie jest najwyższy stopień przyzwolenia?
Najwyższe wartości IANZF odnotowano w województwach opolskim i lubuskim – po 47,7 pkt. Z kolei najniższą wartość indeksu odnotowano w województwie pomorskim – 35,0 pkt.
– Danych regionalnych nie należy jednak traktować jako rankingu uczciwości mieszkańców poszczególnych województw. Pokazują one raczej zróżnicowanie postaw wobec usprawiedliwiania nadużyć finansowych i mogą być punktem wyjścia do dalszej analizy społecznych oraz ekonomicznych uwarunkowań tych postaw – podsumowuje Marcin Czugan, prezes ZPF.
Źródło: ZPF, PAP