Przedsiębiorcy prowadzący działalność w formie spółek prawa handlowego zwracają uwagę na duże obciążenia administracyjne wynikające z obowiązku prowadzenia pełnej księgowości, niezależnie od skali prowadzonej działalności. Czy planowane są w tym obszarze uproszczenia? Ministerstwo Finansów odpowiada.
Do Ministerstwa Finansów trafiła interpelacja poselska dotycząca obowiązku prowadzenia pełnej księgowości przez spółki prawa handlowego niezależnie od skali działalności. Poseł Marcin Skonieczka pisze, że do jego biura zgłaszają się przedsiębiorcy prowadzący działalność w formie spółek prawa handlowego, wskazując na znaczące obciążenia administracyjne wynikające z obowiązku prowadzenia pełnej księgowości, niezależnie od skali prowadzonej działalności. Problem dotyczy w szczególności najmniejszych spółek kapitałowych, których przychody oraz poziom operacyjny są porównywalne z działalnością prowadzoną w formie jednoosobowej lub spółek osobowych.
Poseł zwraca uwagę, że obowiązujące przepisy różnicują obowiązki ewidencyjne przede wszystkim ze względu na formę prawną, a nie faktyczną skalę działalności. W efekcie spółki osobowe mogą korzystać z uproszczonych form ewidencji do określonego poziomu przychodów, podczas gdy spółki kapitałowe objęte są obowiązkiem pełnej rachunkowości niezależnie od wielkości obrotów. Jednocześnie w innych obszarach systemu prawnego wprowadzane są rozwiązania upraszczające – przykładem jest możliwość stosowania uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przez najmniejsze organizacje pozarządowe.
Przepisy barierą dla rozwoju
W opinii części środowiska przedsiębiorców obecne rozwiązania mogą stanowić barierę dla rozwoju najmniejszych podmiotów działających w formie spółek kapitałowych, a także wpływać na wybór formy prowadzenia działalności nie z przyczyn biznesowych, lecz regulacyjnych – zwraca uwagę poseł.
W interpelacji pada kilka istotnych pytań dotyczących tej kwestii. Jej autor pyta resort finansów, jakie są główne przesłanki utrzymywania obowiązku prowadzenia pełnej księgowości przez wszystkie spółki kapitałowe, niezależnie od poziomu osiąganych przychodów. Kolejna kwestia: czy Ministerstwo Finansów analizowało możliwość wprowadzenia uproszczonych form ewidencji księgowej dla najmniejszych spółek kapitałowych (np. mikrospółek), analogicznie do rozwiązań stosowanych wobec innych podmiotów? I czy jest rozważane wprowadzenie uproszczonej formy sprawozdawczości finansowej dla najmniejszych spółek (np. skrócony bilans i rachunek wyników, ograniczenie informacji dodatkowej)?
Jaka jest odpowiedź resortu finansów?
Odpowiedzi na powyższe pytania podjął się Jurand Drop, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów. Zwraca on uwagę, że w kwestii obowiązku stosowania przepisów ustawy o rachunkowości przez spółki kapitałowe, przepisy ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2026 r. poz. 522), zwanej dalej uor, mają zastosowanie m.in. do spółek kapitałowych, w tym również spółek kapitałowych w organizacji. Przepis ten stanowi implementację do polskiego porządku prawnego regulacji zawartych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/34/UE z dnia 26 czerwca 2013 r.
To oznacza, że nie ma możliwości wprowadzenia do krajowego porządku prawnego rozwiązań, zgodnie z którymi spółki kapitałowe mogłyby w całości zostać wyłączone ze stosowania przepisów uor, gdyż byłoby to sprzeczne z prawem Unii Europejskiej.
Jurand Drop dodaje, że ujęte w dyrektywie UE i zaimplementowane do polskiego porządku prawnego podejście, w którym spółki kapitałowe są obowiązkowo objęte obowiązkami w zakresie rachunkowości, wynika z ich formy prawnej, która charakteryzuje się ograniczoną odpowiedzialnością właścicieli oraz oddzieleniem majątku spółki od majątku właścicieli. W celu ochrony wierzycieli i innych interesariuszy konieczne jest zapewnienie im wiarygodnej informacji o sytuacji finansowej spółki.
Jednocześnie wskazuje, że przepisy różnicują sytuację spółek kapitałowych w zależności od skali i rodzaju działalności. Uor przewiduje dla spółek kapitałowych, które spełniają kryteria dla jednostki mikro bądź jednostki małej, szereg uproszczeń ewidencyjnych i sprawozdawczych. Niemniej jednak ze względu na szczególny rodzaj działalności następujące jednostki nie mogą z nich korzystać:
- jednostki sektora finansowego, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3;
- jednostki zamierzające ubiegać się albo ubiegające się o zezwolenie na wykonywanie działalności na podstawie przepisów, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3, lub wpis do rejestru zarządzających ASI na podstawie przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi;
- alternatywne spółki inwestycyjne w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, w tym uprawnione do posługiwania się nazwą „EuVECA” albo „EuSEF”;
- emitenci papierów wartościowych dopuszczeni, emitenci zamierzający ubiegać się lub ubiegający się o jego dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
- emitenci papierów wartościowych dopuszczeni do obrotu w alternatywnym systemie obrotu;
- krajowe instytucje płatnicze;
- instytucje pieniądza elektronicznego.
Lista uproszczeń ewidencyjnych
Jeśli chodzi o uproszczenia ewidencyjne – spółki kapitałowe będące jednostkami mikro i jednostkami małymi mają do wyboru następujące opcje:
- mogą kwalifikować umowy leasingowe dla celów ujęcia księgowego według przepisów podatkowych (art. 3 ust. 6 uor);
- w zakresie ustalania kosztu wytworzenia produktu mogą włączyć do tego kosztu koszty pośrednie niezależnie od poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych (art. 28 ust. 4a uor);
- mogą nie stosować przepisów rozporządzenia w sprawie instrumentów finansowych (art. 28b uor),
- mogą odstąpić od ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego (art. 37 ust. 10 uor).
Jednocześnie jednostki mikro, zgodnie z art. 28a uor, które korzystają z uproszczeń sprawozdawczych, o których mowa poniżej (na podstawie art. 46 ust. 5 pkt 4, art. 47 ust. 4 pkt 4 lub art. 48 ust. 3 uor) lub korzystają ze zwolnienia ze sporządzenia sprawozdania z działalności zgodnie z art. 49 ust. 4 uor, nie wyceniają aktywów i pasywów według wartości godziwej i skorygowanej ceny nabycia. W takim przypadku jednostki te nie stosują przepisów rozporządzenia w sprawie instrumentów finansowych. Decyzję o zastosowaniu tych uproszczeń podejmuje kierownik jednostki.
Jakie są uproszczenia sprawozdawcze?
Warto podkreślić, że – zgodnie z art. 45 ust. 3 pkt 1 uor – sprawozdanie finansowe jednostek mikro i małych nie obejmuje zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.
Ponadto spółki kapitałowe posiadające status jednostki mikro lub jednostki małej mogą korzystać z następujących uproszczeń sprawozdawczych:
- jednostki mikro – mogą sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z załącznikiem nr 4 do uor stosując uproszczony: bilans, rachunek zysków i strat (art. 46 ust. 5 pkt 4, art. 47 ust. 4 pkt 4) oraz mogą nie sporządzać informacji dodatkowej pod warunkiem, że przedstawią informacje uzupełniające do bilansu określone w załączniku nr 4 do uor (art. 48 ust. 3 uor);
- jednostki małe – mogą sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z załącznikiem nr 5 do uor stosując uproszczony: bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową (art. 46 ust. 5 pkt 5, art. 47 ust. 4 pkt 5 oraz art. 48 ust. 4 uor).
Obie wskazane grupy jednostek mogą również odstąpić od sporządzania sprawozdania z działalności, o ile spełnione są warunki określone w art. 49 ust. 4 i 5 uor, a w przypadku jego sporządzenia mogą nie ujawniać kluczowych niefinansowych wskaźników efektywności związanych z działalnością jednostki ani informacji dotyczących zagadnień pracowniczych oraz środowiska naturalnego (art. 49 ust. 6 uor). Decyzję o zastosowaniu tych uproszczeń podejmuje organ zatwierdzający jednostki.
Jak podkreśla Jurand Drop, wszystkie jednostki stosujące ustawę o rachunkowości, kierując się zasadą istotności, mogą w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości stosować uproszczenia, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku zapewnienia jasnego i rzetelnego obrazu sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego.
Źródło: Sejm RP