Negatywne trendy demograficzne będą coraz mocniej wpływać na sytuację finansową samorządów. Jak wynika z raportu Bank Gospodarstwa Krajowego „Demografia a przyszłość finansów samorządów w Polsce”, do 2060 r. aż 95,6 proc. gmin odczuje spadek dochodów z podatku PIT. Powodem mają być m.in. starzenie się społeczeństwa, spadek liczby osób pracujących oraz zmiany migracyjne.
Mniej mieszkańców, mniej wpływów do budżetów
Autorzy raportu zwracają uwagę, że zmniejszająca się liczba ludności wpłynie na lokalne finanse szczególnie mocno dlatego, że wpływy z PIT stanowią dziś 42,2 proc. dochodów bieżących samorządów.
Jak wskazano w opracowaniu, zmiany demograficzne doprowadzą do „migracji zamożności”, czyli przesunięć w rozmieszczeniu wynagrodzeń mieszkańców pomiędzy poszczególnymi regionami i miastami. W praktyce część samorządów będzie traciła mieszkańców i podatników, a inne – głównie gminy wokół dużych metropolii – mogą zyskiwać.
Najmniejsze gminy pod największą presją
Z raportu wynika, że do 2060 r. aż 46,7 proc. samorządów będzie liczyło mniej niż 5 tys. mieszkańców. Jednocześnie w najmniejszych gminach coraz większym problemem mają być wydatki stałe, których nie można łatwo ograniczyć mimo spadku liczby mieszkańców.
Eksperci BGK wskazują, że już dziś niemal jedna czwarta wydatków bieżących samorządów to koszty nieelastyczne. W najmniejszych jednostkach ich udział bywa szczególnie wysoki, co może dodatkowo pogarszać sytuację finansową lokalnych budżetów.
Metropolie i gminy podmiejskie będą rosły
Prognozy pokazują również dalszy rozwój gmin otaczających największe miasta. Dotyczy to szczególnie okolic Warszawy, Krakowa czy Wrocławia. W części przypadków same duże miasta mogą notować spadek liczby mieszkańców, podczas gdy sąsiednie gminy będą przyciągać nowych mieszkańców.
Raport wskazuje też, że wzrośnie udział wynagrodzeń przypadających na mieszkańców największych miast. Do 2060 r. miasta liczące dziś ponad 500 tys. mieszkańców mają zwiększyć swój udział w puli wynagrodzeń z 19,1 proc. do 21,1 proc.
Samorządy dostrzegają problem demografii
Autorzy raportu podkreślają, że wszystkie analizowane miasta uwzględniają kwestie demograficzne w swoich dokumentach strategicznych. Najczęściej planowane działania dotyczą poprawy transportu publicznego, rewitalizacji zasobów mieszkaniowych oraz rozwoju budownictwa komunalnego i społecznego.
Znacznie rzadziej samorządy planują jednak rozwiązania wspierające dzietność. Jak wynika z badania, programy medyczne mające wspierać rodziny chce wdrożyć jedynie 9 proc. analizowanych miast.
Demografia coraz większym wyzwaniem dla samorządów
Według autorów raportu przyszła sytuacja finansowa gmin będzie zależeć nie tylko od zmian liczby mieszkańców, ale również od skuteczności działań podejmowanych przez samorządy. Coraz większego znaczenia nabiorą inwestycje poprawiające jakość życia oraz działania ograniczające odpływ mieszkańców do większych ośrodków.