Rozliczenie osób samotnie wychowujących dzieci

Prawo do rozliczenia swoich dochodów na preferencyjnych zasadach przysÅ‚uguje tzw. osobom samotnie wychowujÄ…cym dziecko, czyli jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu, jeżeli osoba ta jest pannÄ…, kawalerem, wdowÄ…, wdowcem, rozwódkÄ…, rozwodnikiem albo osobÄ…, w stosunku do której orzeczono separacjÄ™ w rozumieniu odrÄ™bnych przepisów. W przypadku osób rozwiedzionych decyduje orzeczenie sÄ…dowe o sprawowaniu wÅ‚adzy rodzicielskiej. Za osobÄ™ samotnie wychowujÄ…cÄ… dzieci uważa siÄ™ również osobÄ™ pozostajÄ…cÄ… w zwiÄ…zku małżeÅ„skim, jeżeli jej małżonek zostaÅ‚ pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karÄ™ pozbawienia wolnoÅ›ci.

Aby jednak skorzystać z tej formy opodatkowania należy speÅ‚nić kilka warunków:

- być „osobÄ… samotnie wychowujÄ…cÄ… dziecko”;
- wychowywać w roku podatkowym maÅ‚oletnie dziecko, dziecko, bez wzglÄ™du na wiek, które otrzymywaÅ‚o zasiÅ‚ek pielÄ™gnacyjny lub dziecko do ukoÅ„czenia 25 lat uczÄ…ce siÄ™ w szkoÅ‚ach, o których mowa w przepisach o systemie oÅ›wiaty lub w przepisach - Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dziecko to nie uzyskaÅ‚o dochodów, z wyjÄ…tkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokoÅ›ci niepowodujÄ…cej obowiÄ…zku zapÅ‚aty podatku;
- zÅ‚ożyć wspólne zeznanie za rok podatkowy, w terminie zÅ‚ożenia zeznania rocznego, tj. do 30 kwietnia,
- nie prowadzić dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym 19%, kartÄ… podatkowÄ…, ryczaÅ‚tem od przychodów ewidencjonowanych (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z dnia 23.04.2009 r. nr IPPB1/415-248/09-2/KS) lub podatkiem tonażowym,

W wyrokach z 4 lutego 2010 r., I SA/Sz 816/09, z 13 stycznia 2010 r., I SA/Kr 1280/09, sÄ…dy wskazaÅ‚y że osobÄ… samotnie wychowujÄ…cÄ… dziecko jest osoba, która faktycznie sama wychowuje dziecko bez udziaÅ‚u drugiego z rodziców.

Podatnicy pozostajÄ…cy w zwiÄ…zkach „nieformalnych” (konkubinacie) majÄ… wÄ…tpliwoÅ›ci czy mogÄ… skorzystać z preferencyjnego sposobu rozliczeÅ„ wspólnie z dziećmi. CzÄ™sto majÄ… one bowiem dzieci, ale nie zawarÅ‚y zwiÄ…zku małżeÅ„skiego. W Å›wietle prawa sÄ… oni wiÄ™c w dalszym ciÄ…gu „pannÄ…” i „kawalerem” i zgodnie z przytoczonymi regulacjami powinno im przysÅ‚ugiwać prawo do wspólnego rozliczenia z dzieckiem - a przynajmniej jednemu z nich. UrzÄ™dy skarbowe nie podzielajÄ… jednak takiego poglÄ…du w sytuacjach, w których rodzice mieszkajÄ… razem. UrzÄ™dy uznajÄ…, że jeżeli oboje rodzice wspólnie wykonujÄ… wÅ‚adzÄ™ rodzicielskÄ… nad dziećmi, to również wspólnie je wychowujÄ…. W takich okolicznoÅ›ciach brak jest podstaw do stwierdzenia, iż którykolwiek z rodziców samotnie wychowuje ich wspólne dzieci. Nie może wystÄ…pić taka sytuacja, aby oboje rodziców zostaÅ‚o uznanych za „osobÄ™ samotnie wychowujÄ…cÄ… dziecko” (Trzeci UrzÄ…d Skarbowy Warszawa-ÅšródmieÅ›cie, 27.11.2006r., 1449/1CG/415/i-62/06/BF; Drugi UrzÄ…d Skarbowy w Katowicach, 31.03.2004r, IIUS PBII-415/35/2004).

Z istoty pojÄ™cia „osoby samotnie wychowujÄ…cej dziecko” wynika, że jest to osoba, która w okreÅ›lonej sytuacji, w okreÅ›lonym czasie zupeÅ‚nie sama zajmuje siÄ™ wychowywaniem dziecka - Izba Skarbowa w Bydgoszczy w interpretacji z 23 lipca 2009 r. (ITPB1/415-443/09/MM).

Bez znaczenia dla preferencyjnej zasady rozliczeÅ„ „panny” lub „kawalera” pozostajÄ…cego w zwiÄ…zku „nieformalnym” jest także fakt, że tylko jedna z osób ponosi koszty utrzymania dziecka. Izba Skarbowa w GdaÅ„sku (20.07.2006r., BI/4117-0049/06) wskazaÅ‚a, że wychowywanie dziecka jest pojÄ™ciem szerszym niż samo utrzymywanie go i oznacza także ponoszenie wszelkich konsekwencji wychowawczych oraz posiadanie peÅ‚ni praw rodzicielskich do dziecka. Jeżeli wiÄ™c oboje rodziców ponosi konsekwencje wychowawcze oraz ma peÅ‚niÄ™ praw rodzicielskich, to żadne z nich nie może skorzystać z preferencyjnej zasady rozliczeÅ„ „osób samotnie wychowujÄ…cych dzieci”.

Natomiast Drugi UrzÄ…d Skarbowy w Gdyni (17.04.2007 r., PD-3/415-0004/07) wskazaÅ‚, że ulga przysÅ‚uguje tylko podatnikom zajmujÄ…cych siÄ™ faktycznie wychowaniem dziecka. Jeżeli wychowaniem dziecka zajmuje siÄ™ jeden rodzic, pod którego opiekÄ… dziecko przebywa, a drugi rodzic nie mieszka z dzieckiem i jedynie przyczynia siÄ™ do kosztów utrzymania dziecka, to nie przysÅ‚uguje mu prawo do skorzystania z odliczenia. Przez wychowanie rozumieć należy faktycznie wychowanie i faktyczne ponoszenie ciężarów i konsekwencji wychowania dziecka a nie tylko ponoszenie obciążeÅ„ finansowych.

Izba Skarbowa w Warszawie (7.03.2007r., 1401/BF-I/4117-0007/07/WM) uznaÅ‚a natomiast, że mieszkanie matki dziecka i ojca dziecka nie przesÄ…dza o wspólnym wychowywaniu dziecka, szczególnie, jeżeli jeden z rodziców twierdzi, że sam ponosi wszelkie konsekwencje wychowawcze. W takich okolicznoÅ›ciach zdaniem organu podatkowego jeden z rodziców, ponoszÄ…cy konsekwencje wychowawcze może skorzystać ze wspólnego opodatkowania z dzieckiem, jako osoba samotnie wychowujÄ…ca dziecko, mimo wspólnego mieszkania z drugim rodzicem dziecka.

Podobne stanowisko w zakresie skorzystania z preferencyjnego rozliczenia przez konkubentów przedstawiÅ‚ także Wojewódzki SÄ…d Administracyjny w Warszawie (18.09.2007 r., sygn. III SA/Wa 1133/07), który uznaÅ‚, że w ustawie nie ma przepisu, zgodnie z którym wspólne zamieszkanie wykluczaÅ‚oby możliwość samotnego wychowywania dzieci. Zdaniem sÄ…du skoro podatnik nie pozostawaÅ‚ w zwiÄ…zku małżeÅ„skim, a wiÄ™c nie przysÅ‚ugiwaÅ‚a mu możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem, to może rozliczać siÄ™ jako osoba samotnie wychowujÄ…ca dzieci.

WÄ…tpliwoÅ›ci w tej kwestii maja także osoby po rozwodzie. DotyczÄ… one najczęściej momentu, od którego rozwodnik lub rozwódka może zostać uznany za „osobÄ™ samotnie wychowujÄ…cÄ… dziecko”. W przypadku rodziców, w stosunku do których orzeczone zostaÅ‚y rozwód albo separacja, odliczenie przysÅ‚uguje jednemu z nich, u którego dzieci faktycznie zamieszkujÄ… (Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 11.05.2009r., sygn. IBPBII/1/415-163/09/ASz).

Drugi UrzÄ…d Skarbowy w Bielsku-BiaÅ‚ej (13.04.2006r., PDFD/415-36/06) uznaÅ‚, że skutki prawne wywoÅ‚uje jedynie orzeczenie prawomocne o rozwiÄ…zaniu małżeÅ„stwa. Dopiero wiÄ™c od uprawomocnienia siÄ™ orzeczenia sÄ…du o rozwiÄ…zaniu małżeÅ„stwa można mówić, że dana osoba jest „osobÄ… samotnie wychowujÄ…c dziecko”. Izba Skarbowa w Warszawie (31.07.2007r., 1401/BF-II/415-78/07/BCz) wskazaÅ‚a także, że samo zÅ‚ożenie powództwa o orzeczenie rozwodu lub oddalenie tego powództwa przez sÄ…d nie pozwala na uznanie któregoÅ› z rodziców za osobÄ™ samotnie wychowujÄ…cÄ… dzieci.

W przedmiotowym zakresie należy także wskazać, że przepisy nie okreÅ›lajÄ…, jak dÅ‚ugo w danym roku trzeba być rodzicem samotnie wychowujÄ…cym dziecko, aby skorzystać z preferencyjnych zasad rozliczeÅ„. Możliwe jest wiÄ™c, że rodzicem takim bÄ™dzie siÄ™ tylko przez część roku – nawet 1 dzieÅ„. Można wiÄ™c urodzić dziecko albo rozwieść siÄ™ 30 grudnia, albo zawrzeć zwiÄ…zek małżeÅ„ski 2 stycznia, aby zostać uznanym za osobÄ™ samotnie wychowujÄ…cÄ… dziecko w roku podatkowym. Podobne stanowisko zajÄ…Å‚ również UrzÄ…d Skarbowy we WÅ‚ocÅ‚awku (21.02.2005r., PDF-2/415-4/05). Osoby samotnie wychowujÄ…ce dzieci powinny jednak pamiÄ™tać, że nie w każdych okolicznoÅ›ciach rozliczenie z dzieckiem bÄ™dzie możliwe. Wspólne rozliczenie przysÅ‚uguje tylko rodzicowi z:

- dziećmi małoletnimi,
- dziećmi, bez wzglÄ™du na ich wiek, które zgodnie z odrÄ™bnymi przepisami otrzymywaÅ‚y zasiÅ‚ek pielÄ™gnacyjny,
- dziećmi do ukoÅ„czenia 25 lat uczÄ…cymi siÄ™ w szkoÅ‚ach, o których mowa w przepisach o systemie oÅ›wiaty lub w przepisach - Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskaÅ‚y dochodów, z wyjÄ…tkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokoÅ›ci niepowodujÄ…cej obowiÄ…zku zapÅ‚aty podatku (Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 07.07.2009 r., sygn. ITPB2/415-326/09/IL).

UrzÄ™dy skarbowe wskazujÄ… także, że aby skorzystać z preferencyjnych zasad opodatkowania dla „osób samotnie wychowujÄ…cych dzieci” należy zÅ‚ożyć zeznanie podatkowe, w którym wyrazi siÄ™ chęć skorzystania z tej formy podatkowania, w terminie do 30 kwietnia, tj. w terminie przewidzianym na zÅ‚ożenie zeznania rocznego. Spóźnione zÅ‚ożenie zeznania wyklucza możliwość wspólnego opodatkowania. Nie jest także możliwe zÅ‚ożenie wspólnego zeznania z dzieckiem, jako korektÄ™ wczeÅ›niej zÅ‚ożonego zeznania przez samego rodzica, chyba że taka korekta zostaÅ‚aby zÅ‚ożona do 30 kwietnia danego roku.

Podatnicy powinni także pamiÄ™tać o ograniczeniu przewidzianym przez przepisy ustawy o PIT stanowiÄ…cym, że z preferencyjnych zasad opodatkowania nie może skorzystać rodzic samotnie wychowujÄ…cy dziecko, jeżeli osiÄ…ga dochodu opodatkowane kartÄ… podatkowÄ…, ryczaÅ‚tem od przychodów ewidencjonowanych, podatkiem liniowym 19% lub podatkiem tonażowym.

Interpretacje PIT.pl obejmujÄ… tezy wybranych interpretacji urzÄ™dów, izb skarbowych, wyroków sÄ…du oraz pisma Ministerstwa Finansów. Publikacje te nie stanowiÄ… porady podatkowej czy prawnej i sÄ… wyÅ‚Ä…cznie odzwierciedleniem stanu faktycznego przedstawionego przez WnioskodawcÄ™ i stanu prawnego obowiÄ…zujÄ…cego w dacie zaistnienia opisanych przez niego zdarzeÅ„. PeÅ‚na treść wybranych interpretacji dostÄ™pna jest na stronach internetowych Ministerstwa Finansów.