Zadania publiczne

Najważniejszym elementem współpracy pomiędzy organami administracji publicznej a organizacjami pozarządowymi jest zlecanie organizacjom, w drodze otwartych konkursów, realizacji zadań publicznych. Ustawa określa niezbędne elementy oferty przedstawionej przez organ administracji, procedurę przeprowadzania konkursów, oraz warunki jakim musi odpowiadać umowa zawarta z wyłonioną w tym postępowaniu organizacją pozarządową. Jednocześnie organom administracji publicznej przyznano odpowiednie uprawnienia kontrolne wobec podmiotów realizujących zadania publiczne.

W związku z pojawiającą się błędną interpretacją ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w zakresie zlecania zadań publicznych Departament Pożytku Publicznego informuje, że organy administracji publicznej, w tym organy jednostek samorządu terytorialnego, zlecają realizację zadań publicznych - w trybie otwartego konkursu ofert - organizacjom pozarządowym oraz innym uprawnionym podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego (osoby prawne i jednostki organizacyjne kościołów i związków wyznaniowych), a nie tylko organizacjom pożytku publicznego.

Z treści art. 5 ust.1 pkt.1 ustawy wyraźnie wynika, że: "Organy administracji publicznej prowadzą działalność w sferze zadań publicznych, o której mowa w art. 4, we współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3, prowadzącymi, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów administracji publicznej, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym zadaniom tych organów". Ponadto art. 11 ust. 3 wśród podmiotów uprawnionych do uczestniczenia w otwartym konkursie ofert wyraźnie wymienia organizacje pozarządowe oraz inne uprawnione podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego.

Realizacja zadania publicznego

Lp.	Wzory dokumentów	Pobierz plik
1.	Wzór oferty	80 KB
2.	Wzór umowy	60 KB
3.	Wzór sprawozdania	79 KB

Program współpracy

Programy współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi: ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek tworzenia programów współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Departament Pożytku Publicznego we współpracy z Radą Działalności Pożytku Publicznego przygotował wskazówki dotyczące zasad, jakimi powinien kierować się samorząd opracowując program współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Pięć zasad

Pięć podstawowych zasad dotyczących tworzenia programów współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi:

1. Program współpracy dotyczy organizacji pozarządowych w ogóle, a nie wyłącznie organizacji  pożytku publicznego. 
2. Program współpracy ma charakter obligatoryjny. 
3. Formalnie program współpracy ma charakter roczny ale powinien być tworzony z perspektywą współpracy wieloletniej. 
4. Sam proces budowania programu współpracy powinien być efektem współpracy dwóch podmiotów: właściwej jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych działających na jej obszarze.
5. Program współpracy dotyczyć powinien różnorodnych form współpracy a nie jedynie zlecania zadań.

Wstęp do założeń ramowego programu współpracy

W demokratycznym społeczeństwie organizacje pozarządowe stanowią znakomitą bazę dla rozwoju lokalnych społeczności, gdyż skupiają najaktywniejszych i najbardziej wrażliwych na sprawy społeczne obywateli danego środowiska. Niezbędne jest włączenie podmiotów pozarządowych w system funkcjonowania gminy / powiatu / województwa na zasadzie równoprawnego partnerstwa.

Konstytucyjna zasada pomocniczości oraz  wynikające z innych ustaw  kompetencje jednostek samorządu terytorialnego stanowią podstawę rozwoju wzajemnych relacji między administracją publiczną a organizacjami pozarządowymi.

Poniżej przedstawiono wskazówki, które mogą być przydatne w procesie budowania programu współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi. Zawiera on metodologiczne wskazówki i podstawowe wytyczne, stanowiące punkt wyjścia do tworzenia przez właściwe jednostki samorządowe własnych programów współpracy, które uwzględniałyby także specyficzne elementy współpracy z organizacjami pozarządowymi funkcjonującymi na ich obszarze (jak np.: identyfikacja konkretnych społecznych problemów, zakresu działalności organizacji pozarządowych, możliwości realizacji zadań publicznych i ich finansowania).

Ustawa nie zawiera wskazówek, co do stopnia szczegółowości programu,  ani nawet co do jego powiązania z budżetem jednostki samorządu terytorialnego. Należy stwierdzić, że roczny program współpracy nie musi być ściśle powiązany z budżetem, a jego tworzenie nie musi pokrywać się równolegle z przygotowaniem budżetu.

Nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której przygotowanie programu może następować równolegle z wypracowywaniem „budżetu zadaniowego” jako materiału poprzedzającego sporządzenie projektu budżetu zgodnie z samorządowymi przepisami ustrojowymi oraz przepisami o finansach publicznych.

W razie nieuchwalenia programu każdy podmiot, który ma interes w  jego uchwaleniu (w tym w szczególności organizacje pozarządowe działające na terenie danej jednostki samorządu), może – po bezskutecznym wezwaniu do uchwalenia programu – zaskarżyć jego brak do sądu administracyjnego (art. 101a ustawy o samorządzie gminnym, art. 88 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, art. 91 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa).

Cele

Cel główny:

Kształtowanie demokratycznego ładu społecznego w środowisku lokalnym, poprzez budowanie partnerstwa między administracją publiczną i organizacjami pozarządowymi. Służyć temu może wspieranie organizacji pozarządowych w realizacji ważnych celów społecznych.

Cele szczegółowe:

1. umocnienie lokalnych działań, stworzenie warunków dla powstania inicjatyw i struktur funkcjonujących na rzecz społeczności lokalnych;
2. zwiększenie wpływu sektora obywatelskiego na kreowanie polityki społecznej w gminie / powiecie / województwie;
3. poprawa jakości życia, poprzez pełniejsze zaspokajanie potrzeb społecznych;
4. integracja podmiotów polityki lokalnej obejmującej swym zakresem sferę zadań publicznych wymienionych w art.4 ustawy;
5. udział zainteresowanych podmiotów przy tworzeniu programu współpracy ;
6. otwarcie na innowacyjność, konkurencyjność poprzez umożliwienie organizacjom pozarządowym indywidualnego wystąpienia z ofertą realizacji projektów konkretnych zadań publicznych, które obecnie prowadzone są przez samorząd;
7. wypracowanie rocznego modelu lokalnej współpracy pomiędzy organizacjami pozarządowymi a jednostkami samorządu terytorialnego jako elementu długoterminowego programu współpracy obejmującego okres np. kilku lat

Powyższe cele powinny być realizowane poprzez:

• równy dostęp do informacji oraz wzajemne informowanie się o planowanych kierunkach działalności i współdziałaniu w celu zharmonizowania tych kierunków ( stosownie do ustawy o dostępie do informacji publicznej);
• konsultowanie z organizacjami pozarządowymi projektów aktów normatywnych w dziedzinach dotyczących działalności statutowej tych organizacji, wykorzystując zasady dialogu społeczno – obywatelskiego;
• tworzenie wspólnych zespołów o charakterze doradczym i inicjatywnym, złożonych z przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz przedstawicieli właściwych organów administracji publicznej;
• zlecanie realizacji zadań publicznych przez organizacje pozarządowe poprzez powierzanie wykonywania zadań publicznych, wraz z udzielaniem dotacji na finansowanie ich realizacji lub wspieranie wykonywania zadań publicznych wraz z udzieleniem dotacji na ich dofinansowanie
• współpracę na zasadach: pomocniczości, suwerenności stron, partnerstwa, efektywności, uczciwej konkurencji  i jawności, przy czym:
  • w myśl zasady pomocniczości przy suwerenności stron organy administracji publicznej, respektując odrębność i suwerenność zorganizowanych wspólnot obywateli, uznają ich prawo do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów, w tym należących także do sfery zadań publicznych i w takim zakresie współpracują z tymi organizacjami, a także wspierają ich działalność oraz umożliwiają realizację zadań publicznych na zasadach i w formie określonej w ustawie;
  • zgodnie z zasadą partnerstwa organizacje pozarządowe, na zasadach i w formie określonej w ustawie oraz według trybu wynikającego z odrębnych przepisów, uczestniczą w identyfikowaniu i definiowaniu problemów społecznych, wypracowywaniu sposobów ich rozwiązania oraz wykonywaniu zadań publicznych;
  • kierując się zasadą efektywności organy administracji publicznej, przy zlecaniu organizacjom pozarządowym zadań publicznych, dokonują wyboru najefektywniejszego sposobu wykorzystania środków publicznych, przestrzegając zasad uczciwej konkurencji oraz z zachowaniem wymogów określonych  w art. 25 i art. 28 ust. 3  ustawy o finansach publicznych;
  • mając na względzie zasadę jawności, organy administracji publicznej udostępniają współpracującym z nimi organizacjom pozarządowym informacje o zamiarach, celach i środkach przeznaczonych na realizację zadań publicznych, w których możliwa jest współpraca z tymi organizacjami oraz o kosztach realizacji zadań publicznych już prowadzonych w tym zakresie przez jednostki podległe organom administracji  publicznej lub nadzorowane przez te organy, wraz z informacją o sposobie obliczania tych kosztów, tak aby możliwe było ich porównanie z kosztami realizacji analogicznych zadań przez inne instytucje i osoby. Jednym z instrumentów upubliczniania informacji powinien być Biuletyn Informacji Publicznej (BIP). Art. 13 ustawy wprost mówi, o tym, że ogłoszenia konkursów adresowanych do organizacji pozarządowych winny być ogłaszane w BIP. Rozsądne wydaje się umieszczenie w strukturze tworzonego przez administrację publiczną BIP części adresowanej do organizacji pozarządowych. Wygodną formą informowania organizacji o konkursach jest tez umieszczenie bezpłatnego ogłoszenia na portalu organizacji pozarządowych www.ngo.pl 
• promocję i wsparcie działalności organizacji pozarządowych, np. poprzez zapraszanie do udziału w posiedzeniach merytorycznych, informowanie społeczeństwa o udziale organizacji pozarządowych w pracach na rzecz gminy / powiatu w lokalnych gazetach, publikacjach, tablicach informacyjnych; wspieranie inicjatyw organizacji na rzecz społeczności lokalnych (udostępnianie nieodpłatne sali, sprzętu, umieszczanie informacji na stronach internetowych urzędu), pomoc w uzyskiwaniu sprzętu i wsparcia technicznego; dofinansowanie działalności organizacji pozarządowych;
• stworzenie systemu monitorowania potrzeb społecznych na obszarze danej jednostki samorządowej opartego na ścisłej współpracy władz samorządowych i organizacji pozarządowych.

Efekty

1. upowszechnienie modelu  realizacji zadań w drodze współpracy sektora obywatelskiego z administracją publiczną, budowanie dialogu obywatelskiego;
2. zwiększenie kompetencji pracowników samorządu i organizacji pozarządowych w zakresie realizowania lokalnych programów skierowanych w stronę rozwiązywania problemów społecznych;
3. budowanie podstaw metodologicznych i merytorycznych dla kształtowania strategii rozwoju: gmin, powiatów, województw.

Zakres podmiotowy

Zakres podmiotowy programów współpracy tworzonych w formie uchwał jednostek samorządu terytorialnego określony został w art. 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zgodnie z nim, podmiotami takich programów współpracy są, z jednej strony, organy jednostek samorządu terytorialnego na szczeblu gminy, powiatu i województwa, a z drugiej organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadzące, odpowiednio do terytorialnego zakresu działania organów jednostek samorządu terytorialnego, działalność pożytku publicznego w zakresie odpowiadającym działaniom tych organów. Należą do nich w szczególności:

• stowarzyszenia;
• fundacje;
• osoby prawne i jednostki organizacyjne kościołów i związków wyznaniowych (np. grupy charytatywne, zakłady opiekuńcze); 
• stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego;
• a także fundacje, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządy terytorialnego, jeżeli: przepisy odrębne stanowią inaczej majątek tej fundacji nie jest w całości mieniem państwowym, mieniem komunalnym lub mieniem pochodzącym z finansowania środkami publicznymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych, lub fundacja prowadzi działalność statutową w zakresie nauki, w szczególności na rzecz nauki;

W programie współpracy  mogą  być także uwzględnione podmioty wymienione w art. 3 ust 4 ustawy o działalności pożytku (...), do których należą:

• związki zawodowe i organizacje pracodawców;
• partie polityczne
• samorządy zawodowe;
• fundacje utworzone przez partie polityczne;
• spółki działające na podstawie przepisów o kulturze fizycznej

Należy jednak podkreślić, iż współpraca z powyżej wymienionymi podmiotami nie może być prowadzona w formie zlecania zadań publicznych, gdyż przepisów działu II Działalność Pożytku Publicznego przedmiotowej ustawy w stosunku do nich się nie stosuje.

Zakres przedmiotowy

W przypadku zakresu przedmiotowego programów współpracy jednostek samorządu terytorialnego z organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, trzeba podkreślić, że art. 4 ust. 1 przedmiotowej ustawy wymienia w sposób enumeratywny zakres zadań publicznych zaliczanych do sfery pożytku publicznego. Należą do nich zadania z zakresu :

1. pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób;
2. działalności charytatywnej;
3. podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej;
4. działalności na rzecz mniejszości narodowych;
5. ochrony i promocji zdrowia;
6. działania na rzecz osób niepełnosprawnych;
7. promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy;
8. upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn;
9. działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości;
10. działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych;
11. nauki, edukacji, oświaty i wychowania;
12. krajoznawstwa oraz wypoczynku dzieci i młodzieży;
13. kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i tradycji;
14. upowszechniania kultury fizycznej i sportu;
15. ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego;
16. porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym;
17. upowszechniania wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa;
18. upowszechniania i ochrony wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji;
19. ratownictwa i ochrony ludności;
20. pomocy ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą;
21. upowszechniania i ochrony praw konsumentów;
22. działań na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami;
23. promocji i organizacji wolontariatu;
24. działalności wspomagającej technicznie, szkoleniowo, informacyjnie lub      finansowo organizacje pozarządowe oraz podmioty, o których mowa w      art. 3 ust. 3, w zakresie określonym w pkt 1-23.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w uchwalanym przez siebie programie współpracy powinien wybrać i określić roczne zamierzenia i nakreślić wieloletnie priorytety działania związane ściśle ze specyfiką sytuacji społeczno – ekonomicznej ludności zamieszkującej obszar danej jednostki samorządu terytorialnego.

W programie powinna znaleźć się analiza potrzeb oraz możliwości efektywnego realizowania wspólnych przedsięwzięć, w tym także ocena potencjału organizacji pozarządowych, tj. doświadczenia: 

• w realizacji usług publicznych danego rodzaju;
• w dysponowaniu pieniędzmi publicznymi
• oraz posiadanej kadry, wolontariuszy, również pewności wykonania zleconych zadań.

W dokumencie tym powinny zostać wyznaczone cele, jakie stawiają sobie organizacje pozarządowe i samorząd w realizowanych przez siebie zadaniach.

Roczny program współpracy powinien uwzględniać również system oceny oraz monitorowania realizowanych, zarówno przez sektor samorządowy jak i pozarządowy, usług.

Program współpracy powinien zawierać tryb, sposób w jakim mieszkańcy będą informowani o działaniach realizowanych wspólnie przez samorząd i organizacje pozarządowe (zadanie, miejsce, termin, fundusze, liczba beneficjentów, zaangażowanie społeczności lokalnej, itp.)