Aby małżonkowie mogli rozliczyć się wspólnie muszą być w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy. W praktyce powstał problem kiedy wspólność majątkowa powinna istnieć, w trakcie całego roku podatkowego, w dowolnym jego momencie, czy też w momencie składania zeznania podatkowego.

Urzędy skarbowe są w tej kwestii zgodne, że wspólność majątkowa powinna istnieć pomiędzy małżonkami przez cały rok podatkowy. Przywilej wspólnego opodatkowania jest wyłączony w razie istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej w jakimkolwiek okresie roku podatkowego (Izba Skarbowa w Katowicach, 29.03.2006 r., PBB3-4117/3-0009/2006; Urząd Skarbowy w Zgierzu, 25.05.2005 r., I-2/415-19/05).

Nowelizacja ustawy o PIT z listopada 2008 r. wprowadziła nowe zasady wspólnego opodatkowania małżonków posiadających miejsce zamieszkania za granicą, korzystne dla podatników, ze skutkiem już od rozliczenia rocznego za 2008 r. Przepisy podatkowe przewidują również możliwość wspólnego rozliczenia osób, które mają miejsce zamieszkania za granicą (w określonych krajach).

Dotyczy to:

• małżonków, którzy mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,
• małżonków, z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Rzeczypospolitej Polskiej, a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

jeżeli osiągnęli podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej łącznie co najmniej 75% całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje małżonków w danym roku podatkowym i udokumentowali certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Aby małżonkowie mogli rozliczyć się wspólnie muszą podlegać także nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce. Nie ma jednak przeszkód, aby z preferencyjnych zasad rozliczeń korzystali małżonkowie, z których jeden pracuje za granicą ale jest zobowiązany do rozliczenia się w Polsce z uzyskanych za granicą dochodów. Zdaniem Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (12.03.2010 r., sygn. IPPB4/415-5/10-2/JK2) za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się zatem osobę fizyczną, która posiada na terytorium Polski centrum interesów osobistych lub gospodarczych (np. ma małżonka, rodzinę, w Polsce koncentrują się najważniejsze czynności życiowe, kształcenie itp.) lub przebywa na terytorium Polski dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

W praktyce jednak ze wspólnego rozliczenia skorzystają małżonkowie, z których jeden pracuje w kraju, z którym umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje metodę zaliczenia proporcjonalnego, np. w Wielkiej Brytanii, Holandii (Drugi Urząd Skarbowy w Opolu, 18.04.2005 r., PDII/415-15/MB/05, Drugi Urząd Skarbowy w Lublinie, 9.09.2004 r., P.I. 415 / 921 -26 / 04). Osoby takie muszą często płacić podatek w Polsce według stawki 30% albo 40%, dlatego też możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem może być dla nich szczególnie korzystna.

Kolejnym warunkiem dającym możliwość skorzystania ze wspólnego opodatkowania małżonków jest złożenie zeznania podatkowego, w którym wyrażą chęć skorzystania z tej formy opodatkowania, w terminie do 30 kwietnia. Spóźnione złożenie zeznania wyklucza możliwość wspólnego opodatkowania. Możliwe jest jednak dokonywanie korekt zeznania po 30 kwietnia 2012 r., pod warunkiem jednak, że pierwotne zeznanie zawierające wniosek małżonków zostało złożone terminowo (Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 25.11.2008 r., sygn. ITPB2/415-885/08/BK). Co istotne, w zeznaniu składanym za 2011 r. wniosek o łączne opodatkowanie może być wyrażony przez jednego z małżonków. Wyrażenie wniosku przez jednego z małżonków traktuje się na równi ze złożeniem przez niego oświadczenia o upoważnieniu go przez jego współmałżonka do złożenia wniosku o łączne opodatkowanie ich dochodów. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. 

Wniosek o wspólne opodatkowanie powinien być złożony w polu deklaracji podatkowej, która następnie jest podpisana. Niezłożenie podpisu pod deklaracją podlegać może uzupełnieniu. Takie zaniedbanie nie powinno spowodować utraty prawa do wspólnego rozliczenia, niemniej jest to pogląd dyskusyjny. WSA wskazał, że uzupełnienie braku nie spowoduje utraty prawa do rozliczenia łącznie (sygn. akt III SA/Wa 982/07).

Wspólnego opodatkowania małżonków nie wyłącza ponadto śmierć jednego z małżonków, pod warunkiem jednak, że związek małżeński został zawarty przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego. Wspólne opodatkowanie jest także możliwe, jeżeli małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy a małżonek zmarł po upływie roku podatkowego przed złożeniem zeznania podatkowego (Urząd Skarbowy w Kozienicach, 15.03.2005 r., 1408/PD/415-3/05; Urząd Skarbowy Poznań-Nowe Miasto, 12.01.2005 r., ZG/4150/2/MWO/05). Dla takiego rozliczenia należy jednak pamiętać, aby były spełnione pozostałe warunki do skorzystania ze wspólnego rozliczenia.

Ze wspólnego opodatkowania nie mogą natomiast korzystać małżonkowie, jeżeli jeden z nich prowadzi działalność opodatkowaną na zasadach zryczałtowanych. Takie same zasady obowiązują, gdy małżonek prowadzi działalność opodatkowaną podatkiem liniowym 19%. Wtedy również nie ma możliwości wspólnego rozliczenia (Pierwszy Urząd Skarbowy Łódź-Górna, 6.12.2005 r., I-415-49/03/05; Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, 30.03.2009 r., sygn. ILPB1/415-45/09-2/AA), nawet w okresie gdy rozliczana liniowo działalność gospodarcza jest zawieszona (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 31.08.2011 r., IPPB4/415-534/11-5/JK2). Ograniczenie nie ma zastosowania jedynie do przychodów z tytułu najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej (Urząd Skarbowy w Elblągu, 30.01.2006 r., PD3/415-02/06; Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 28.07.2005 r., PB2/4117-SIP-10/05, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu z 14 października 2010 r. – nr ILPB2/415-860/10-2/AP ). Małżonkowie mogliby jednak skorzystać ze wspólnego opodatkowania, gdyby jeden z nich prowadził działalność opodatkowaną podatkiem liniowym, ale w trakcie roku utracił prawo do tego, np. poprzez wykonanie usługi na rzecz byłego pracodawcy (Urząd Skarbowy Poznań-Jeżyce, 23.11.2006 r., SD/415-66/06).

Prawo do łącznego opodatkowania ustaje w związku ze śmiercią jednego z małżonków. Z łącznego opodatkowania może skorzystać jednak podatnik, który:

• zawarł związek małżeński przed początkiem roku podatkowego, a którego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego;
• pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a którego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego nie złożywszy wspólnego zeznania rocznego. Rozliczając się ze zmarłym małżonkiem należy wypełnić formularz PIT-36 albo PIT-37 - w zależności od rodzaju wykazywanych tam dochodów, podobnie jak należałoby to zrobić, gdyby małżonek dożył wspólnego rozliczenia. Różnica polega na tym, że zmarły małżonek nie podpisze się na zeznaniu.

Powyższe rozwiązanie wprowadzono w związku z  wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4.05.2004 r., w którym stwierdzono częściową niekonstytucyjność przepisów regulujących wspólne rozliczenie małżonków w podatku dochodowym od osób fizycznych. Wyrok ten nie daje jednak podstawy do skorygowania deklaracji i żądania nadpłaty w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed 2005 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, iż podatnik wraz z mężem po spełnieniu opisanych wyżej warunków, wynikających z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, może skorzystać z prawa do łącznego opodatkowania dochodów z małżonkiem (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 12.03.2010 r., sygn. IPPB4/415-5/10-2/JK2).

więcej interpretacjiwięcej na temat wspólnego rozliczania małżonków