Podatki w praktyce
Pomoc eksperta

Czynności cywilne PCC

Umowa sprzedaży a PCC

Podatek od czynności cywilnoprawnych płacić należy z tytułu zawarcia umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych.

Sprzedaż to czynność odpłatna, dwustronna, czynności nieodpłatne nie podlegają opodatkowaniu PCC, może wystąpić natomiast podatek od spadków i darowizn z tytułu nieodpłatnego świadczenia na rzecz drugiej strony.

Obowiązek podatkowy, podmiot podatku

Obowiązek podatkowy ciąży wyłącznie na kupującym. Sprzedający nie jest opodatkowany podatkiem z tytułu sprzedaży chyba, że ciąży na nim obowiązek zapłaty podatku VAT. Nie można go również umownie zobowiązać do tego, że zapłacił podatek za kupującego.

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności prawnej, a jeśli dochodzi do orzeczenia sądu lub ugody sądowej w przedmiocie istnienia stosunku prawnego - z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego lub zawarcia ugody.

W przypadku dokonania sprzedaży na raty, na próbę, z zastrzeżeniem własności, obowiązek podatkowy powstaje w chwili zawarcia umowy, a nie z chwilą przeniesienia własności przedmiotu umowy.

Gdy dochodzi do dwóch umów - zobowiązującej do zbycia i rozporządzającej prawem, to obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy przenoszącej własność, a nie w związku ze zobowiązaniem do zawarcia. 
 

Bezpłatny pdf Opis broszury informacyjnej Ministerstwa Finansów

Podatek od czynności cywilnoprawnych z tytułu umowy sprzedaży


Obowiązek podatkowy może powstać z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej - jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt jej dokonania.

 

Termin złożenia deklaracji PCC, zapłata podatku

Deklarację należy złożyć w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Deklaracji PCC-3 nie składa się przy czynnościach, z tytułu których płatnikiem podatku jest notariusz, czyli zarówno czynności, które dla swojej skuteczności wymagają formy aktu notarialnego, np. przy zbyciu nieruchomości, przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jak i przy czynnościach wykonanych w tej formie mimo braku takiego obowiązku. PCC-2 składa więc notariusz zamiast PCC-3 podatnika, gdy prawo nie wymaga od podatnika formy notarialnej, lecz strony dla bezpieczeństwa taką transakcję zawrą przed notariuszem (np. strony notarialnie zawrą umowę sprzedaży samochodu za 1 mln zł mimo, że formy szczególnej prawo nie wymaga od nich aktu notarialnego, stąd deklarację złoży notariusz, a nie kupujący).

Płatnicy - notariusze obowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej od uprzedniego zapłacenia podatku.

Podstawa opodatkowania

Podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego. Wartość rynkowa może się różnić od ceny faktycznie przez strony zastosowanej. Na kupującym ciąży więc obowiązek dowodzenia, że wartości te nie różnią się od siebie i transakcja jest zawarta na warunkach rynkowych.

Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów. 

Jeżeli podatnik nie określił wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej lub wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, wartości rynkowej, organ ten wezwie podatnika do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia, w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny.

Jeżeli podatnik pomimo wezwania nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33 % od wartości podanej przez podatnika, koszty opinii ponosi podatnik. 

 

Sprzedaż poza terytorium kraju

PCC wystąpi wyłącznie przy sprzedaży, jeżeli jej przedmiotem są: 

  • rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 
  • rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą w przypadku, gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 

Przykład

Kowalski kupuje używany samochód za 20 tys. zł od Białorusina. Umowę zawarli w Polsce. Kowalski zapłaci PCC. Gdyby umowę spisali w Mińsku mimo, że Kowalski samochód przywiezie do kraju, PCC nie wystąpiłoby.

Smith - Brytyjczyk oraz Johnes - Australijczyk dokonują na terytorium Polski transakcji sprzedaży roweru za 8 tys. zł. Kupujący musi zapłacić PCC z tytułu transakcji.

Stawka podatku

Stawka podatku różnicuje się w zależności od przedmiotu czynności i wynosi w przypadku sprzedaży:

  • nieruchomości - 2%,
  • rzeczy ruchomych – 2%,
  • prawa użytkowania wieczystego – 2%,
  • własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego - 2%,
  • spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego – 2%,
  • wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym   2 %,  innych praw majątkowych - 1 %;

Podatek pobiera się według stawki najwyższej, jeżeli podatnik dokonując czynności cywilnoprawnej, w wyniku której nastąpiło przeniesienie własności, nie wyodrębnił wartości rzeczy lub praw majątkowych, do których mają zastosowanie różne stawki - od łącznej wartości tych rzeczy lub praw majątkowych.

 

Zwolnienia

Zwolnieniu podlega sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł. Zwolnienie dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych stąd handel prawami nie jest zwolniony w ramach tej zasady.

Zwalnia się z podatku również:

  • sprzedaż walut obcych,
  • przeniesienie własności nieruchomości lub ich części, wraz z częściami składowymi, z wyjątkiem budynków mieszkalnych lub ich części znajdujących się na obszarze miast w drodze umowy sprzedaży pod warunkiem, że w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w chwili dokonania czynności, nabyte grunty stanowią gospodarstwo rolne albo utworzą gospodarstwo rolne lub wejdą w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy,
  • sprzedaż nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli nabywcą jest były właściciel (wieczysty użytkownik):
    • nieruchomości wywłaszczonej, któremu przyznano odszkodowanie, a nie przyznano nieruchomości zamiennej, 
    • nieruchomości sprzedanej na cele publiczne określone w przepisach o gospodarce nieruchomościami, który w razie wywłaszczenia spełniałby warunki do przyznania nieruchomości zamiennej, 
    • nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, wykupionych na podstawie przepisów o ochronie i kształtowaniu środowiska
    - w wysokości kwoty otrzymanego odszkodowania (uzyskanej ceny), pod warunkiem że nabycie nastąpiło w ciągu 5 lat od daty otrzymania odszkodowania (zapłaty);
  • sprzedaż budynku mieszkalnego lub jego części, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli następuje ona:
    • w wykonaniu lub w związku z wielostronną umową o zamianie budynku lub praw do lokalu, 
    • w celu uzyskania w zamian spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu albo budynku mieszkalnego lub jego części, zajmowanego przez nabywcę na podstawie umowy najmu, określonej w przepisach o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych;
  • sprzedaż bonów i obligacji skarbowych; 
  • sprzedaż bonów pieniężnych Narodowego Banku Polskiego; 
  • sprzedaż praw majątkowych, będących instrumentami finansowymi:
    • firmom inwestycyjnym oraz zagranicznym firmom inwestycyjnym, 
    • dokonywaną za pośrednictwem firm inwestycyjnych lub zagranicznych firm inwestycyjnych,
    • dokonywaną w ramach obrotu zorganizowanego, 
    • dokonywaną poza obrotem zorganizowanym przez firmy inwestycyjne oraz zagraniczne firmy inwestycyjne, jeżeli prawa te zostały nabyte przez te firmy w ramach obrotu zorganizowanego 
    • - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538, z późn. zm.); 
  • sprzedaż towarów giełdowych na giełdach towarowych;
  • zbycie akcji i udziałów przez Bank Gospodarstwa Krajowego na podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o Funduszu Żeglugi Śródlądowej i Funduszu Rezerwowym (Dz. U. Nr 199, poz. 1672); 
  • sprzedaż nieruchomości dokonaną w ramach realizacji prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z 2006 r. Nr 195, poz. 1437 oraz z 2008 r. Nr 197, poz. 1223) - do wysokości kwoty odpowiadającej wartości zrealizowanego prawa do rekompensaty. 

 

Nie podlegają podatkowi:

  • umowy sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego zawieranej w związku z realizacją roszczeń wynikających z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie przepisów o ochronie środowiska,
  • umowy sprzedaży lokali mieszkalnych, których stroną jest Wojskowa Agencja Mieszkaniowa,
  • umowy sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym,
  • umowy sprzedaży rzeczy, które w rozumieniu przepisów prawa celnego stanowią towary wprowadzone do wolnego składu celnego lub obszaru wolnocłowego lub objęte procedurą składu celnego.

 

Zwrot zapłaconego podatku

Podatek zwraca się w przypadku, gdy:

  • uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna),
  • nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilnoprawnej. 

Podatek nie podlega zwrotowi po upływie 5 lat od końca roku, w którym został zapłacony.

Piotr Szulczewski
Analityk Bankier.pl Firma i Podatki

  • data utworzenia: 09-11-2011
  • data modyfikacji: 05-02-2014

Prowadzenie firmy może być proste?

Postaw na program, który dostosujesz do siebie
Stwórz swój własny zestaw modułów

Poznaj szczegóły >>>


Komentarze

Brak komentarzy
Dodaj swój komentarz
Drukuj