Testament

Polskie prawo dopuszcza następujące rodzaje testamentów:

• testamenty zwykÅ‚e:
• testament wÅ‚asnorÄ™czny (holograficzny);
• testament notarialny;
• testament allograficzny;
• testamenty szczególne;
• testament ustny;
• testament na statku / w samolocie;
• testament wojskowy.

Testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas, w ciągu którego spadkodawca nie ma możności sporządzenia testamentu zwykłego.

Osoba, u której znajduje się testament, obowiązana jest złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę

Testament własnoręczny

Testament własnoręczny czyli holograficzny to testament:

• napisany w caÅ‚oÅ›ci pismem rÄ™cznym osobiÅ›cie przez spadkodawcÄ™;
• podpisany wÅ‚asnorÄ™cznie przez spadkodawcÄ™;
• opatrzony datÄ….

Nie będzie ważny testament napisany na maszynie, a jedynie podpisany ręcznie. Cały tekst powinien być napisany odręcznie, i to osobiście przez spadkodawcę. Tekst powinien być również podpisany własnoręcznie przez spadkodawcę. Podpis obejmuje co prawda imię i nazwisko i najlepiej, aby był czytelny, to bowiem wykluczy potrzebę dokonywania jakichkolwiek czynności interpretacyjnych i zapewni bezpieczeństwo rozporządzeniu testamentowemu.

Testamentem może być również list napisany i podpisany własnoręcznie przez spadkodawcę, w którym zawarto całościowe albo częściowe rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci.

W pewnym wypadkach możliwe jest podpisanie testamentu nieczytelnie czy samym imieniem (gdy np. z treÅ›ci testamentu wynika tożsamość testatora: „ja, niżej podpisany Jan Kowalski...” albo gdy testator w obrocie prawnym wystÄ™powaÅ‚ wÅ‚aÅ›nie pod samym imieniem, a z treÅ›ci testamentu nie wynikajÄ… wÄ…tpliwoÅ›ci w tym zakresie). Warto jednak podpisać siÄ™ czytelnie i peÅ‚nym imieniem i nazwiskiem – chodzi o bezpieczeÅ„stwo majÄ…tku.

Podpis powinien znaleźć się pod testamentem. Jeżeli znajdzie się w innym miejscu, niezbędna będzie interpretacja testamentu, aby stwierdzić, czy podane tam imię i nazwisko to rzeczywiście podpis, bowiem cały dokument jest pisany ręcznie i może się okazać, że podanie imienia i nazwiska nie oznacza podpisu. Podpis w innym miejscu, niż pod rozporządzeniem, występuje często, gdy testator pisze, iż zamierza rozporządzić mieniem w następujący sposób (tu podpis), a następnie przytaczane są poszczególne postanowienia testamentu.

Brak daty nie powoduje nieważności testamentu, o ile nie powoduje to wątpliwości co do daty sporządzenia testamentu (wątpliwość tę usuwa się w postępowaniu sądowym). Dopuszczalne jest zatem wpisanie daty maszynowo po podpisie (oczywiście może to jednak nasuwać wątpliwości, czy data została naniesiona w dniu sporządzenia testamentu i odpowiada stanowi faktycznemu.

Testament notarialny

Testament przygotowany w formie aktu notarialnego zawiera wszelkie elementy przewidziane dla aktu notarialnego, zna je zatem bardzo dobrze notariusz. Podczas spisywania testamentu w formie aktu notarialnego warto pamiętać, iż

• spadkodawca powinien zÅ‚ożyć przed notariuszem oÅ›wiadczenie swojej woli, jeżeli podpisze jedynie tekst przygotowany przez notariusza i spadkobiercÄ™, to taki testament bÄ™dzie nieważny;
• jeżeli spadkodawca nie umie lub nie może siÄ™ podpisać, notariusz powinien uczynić wzmiankÄ™ na ten temat w treÅ›ci testamentu pod rygorem jego nieważnoÅ›ci;
• odpis aktu notarialnego zawierajÄ…cego testament nie jest testamentem; jedynie oryginaÅ‚ pozostajÄ…cy u notariusza jest testamentem, i tylko wypis jest z nim równoznaczny.

Maksymalna stawka notarialna za sporządzenie testamentu wynosi 50zł.

W piśmiennictwie niektórzy autorzy podają możliwość sporządzenia testamentu notarialnego przez konsula.

Testament allograficzny

Testament allograficzny to testament sporzÄ…dzony:

• poprzez zÅ‚ożenie oÅ›wiadczenia ustnego;
• w obecnoÅ›ci min. dwóch Å›wiadków (mogÄ… to być również osoby wymienione w testamencie);
• wobec:
• wójta, burmistrza, prezydenta miasta;
• starosty;
• marszaÅ‚ka województwa;
• sekretarza powiatu albo gminy;
• kierownika USC;
• spisany w protokole;
• z podaniem daty sporzÄ…dzenia;
• odczytany spadkodawcy w obecnoÅ›ci Å›wiadków;
• podpisany przez Å›wiadków oraz spadkodawcÄ™ (jeżeli spadkodawca nie może podpisać, trzeba podać to w protokole ze wskazaniem przyczyny).

Takiego testamentu nie mogą sporządzić osoby głuche i nieme.

Uprawnionym do przyjęcia oświadczenia spadkodawcy jest każdy podmiot wchodzący w skład zarządu gminy: wójt albo burmistrz czy prezydent miasta, także ich zastępcy i pozostali członkowie zarządu.

W praktyce oświadczenie składane jest w drodze dyskusji, wymiany zdań, wyjaśnień itp. Nikt nie wymaga, aby spadkodawca oświadczył bezbłędnym językiem i płynnie swoją wolę, nie posiada bowiem stosownego wykształcenia ani doświadczenia w tym zakresie.

Brak daty nie powoduje nieważności testamentu, o ile nie powoduje to wątpliwości co do daty sporządzenia testamentu (wątpliwość tę usuwa się w postępowaniu sądowym). Dopuszczalne jest zatem wpisanie daty maszynowo po podpisie (oczywiście może to jednak nasuwać wątpliwości, czy data została naniesiona w dniu sporządzenia testamentu i odpowiada stanowi faktycznemu.

Testament ustny

Testament ustny to testament sporządzony jeżeli zachodzą okoliczności szczególne:

• obawa rychÅ‚ej Å›mierci spadkodawcy („obawa rychÅ‚ej Å›mierci” a nie tylko „obawa Å›mierci”, nie dotyczy zamiaru samobójczego, chorób prowadzÄ…cych nieuchronnie do Å›mierci gdy brak jest dodatkowych oznak nagÅ‚ego pogorszenia stanu zdrowia, niezbÄ™dne sÄ… obiektywne okolicznoÅ›ci, nie tylko subiektywne przekonanie spadkodawcy)
• wskutek szczególnych okolicznoÅ›ci zachowanie zwykÅ‚ej formy testamentu nie jest możliwe lub jest bardzo utrudnione.

Ta forma testamentu pozwala na złożenie oświadczenia ustnego w obecności minimum trzech świadków.

Treść testamentu ustnego powinna być później stwierdzona w ten sposób, że:

• jeden ze Å›wiadków albo osoba trzecia spisze oÅ›wiadczenie spadkodawcy przed upÅ‚ywem roku od jego zÅ‚ożenia, z podaniem miejsca i daty oÅ›wiadczenia oraz miejsca i daty sporzÄ…dzenia pisma, a pismo to podpiszÄ… spadkodawca i dwaj Å›wiadkowie albo wszyscy Å›wiadkowie, albo
• w ciÄ…gu szeÅ›ciu miesiÄ™cy od dnia otwarcia spadku wszyscy Å›wiadkowie zÅ‚ożą  przed sÄ…dem zgodne zeznanie; jeżeli przesÅ‚uchanie jednego ze Å›wiadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sÄ…d może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch Å›wiadków.

Testament na statku / w samolocie

Testament taki można sporządzić:

• podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym;
• przed dowódcÄ… statku lub jego zastÄ™pcÄ…;

w ten sposób, że:

• spadkodawca oÅ›wiadcza swÄ… wolÄ™ dowódcy statku lub jego zastÄ™pcy;
• w obecnoÅ›ci dwóch Å›wiadków; 
• dowódca statku lub jego zastÄ™pca spisuje wolÄ™ spadkodawcy, podajÄ…c datÄ™ jej spisania,
• pismo to w obecnoÅ›ci Å›wiadków odczytuje spadkodawcy, 
• po czym pismo podpisujÄ… spadkodawca, Å›wiadkowie oraz dowódca statku lub jego zastÄ™pca.

Jeżeli spadkodawca nie może podpisać pisma, należy w piśmie podać przyczynę braku podpisu spadkodawcy. Jeżeli zachowanie tej formy nie jest możliwe, można sporządzić testament ustny. Możliwy jest podpis elektroniczny kwalifikowany (np. wysłanie maila).