Darmowy program PIT

Deklaracje PIT-4r, PIT-11, PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39, PIT-40 wydrukujesz lub wyślesz do e-deklaracje.gov.pl

Okiem urzędnika

Rozliczenie osób samotnie wychowujących dzieci

Osoby samotnie wychowujące dzieci mają możliwość skorzystania z preferencyjnego sposobu rozliczeń wspólnie z dziećmi. Warunkiem preferencyjnego rozliczenia jest złożenie stosownego wniosku w rocznym zeznaniu podatkowym w terminie do 30 kwietnia 2012 r. Złożenie zeznania po terminie wyklucza możliwość preferencyjnego opodatkowania. Możliwe jest jednak dokonywanie korekt zeznania po 30 kwietnia 2012 r., pod warunkiem, że pierwotne zeznanie zawierające wniosek zostało złożone terminowo.

Reklama

Prawo do rozliczenia swoich dochodów na preferencyjnych zasadach przysługuje rodzicom lub opiekunom prawnym będącym panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności, jeżeli ten rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dziecko.

Aby jednak skorzystać z tej formy opodatkowania należy spełnić kilka warunków:

być „osobą samotnie wychowującą dziecko”;
samotnie wychowywać w roku podatkowym małoletnie dziecko, dziecko, bez względu na wiek, które otrzymywało zasiłek pielęgnacyjny lub dziecko do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach - Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dziecko to nie uzyskało dochodów, z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku;
złożyć zeznanie jako osoba samotnie wychowująca dziecko za rok podatkowy, w terminie złożenia zeznania rocznego, tj. do 30 kwietnia,
nie prowadzić działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym 19%, kartą podatkową, ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z dnia 23.04.2009 r. nr IPPB1/415-248/09-2/KS) lub podatkiem tonażowym,

Największy spór w ramach tego rozliczenia budzi określenie samotnego wychowywania dziecka. W związku z tym od 2011 r. obowiązuje nowa definicja dla tej metody rozliczenia, wskazująca na faktyczne samotne wychowywanie dziecka (inaczej niż to miało miejsce dotychczas). Tym niemniej już wcześniej, sądy w wyrokach z 4 lutego 2010 r., I SA/Sz 816/09, z 13 stycznia 2010 r., I SA/Kr 1280/09 wskazały, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba, która faktycznie sama wychowuje dziecko bez udziału drugiego z rodziców.

Podatnicy pozostający w związkach „nieformalnych” (konkubinacie) mają wątpliwości czy mogą skorzystać z preferencyjnego sposobu rozliczeń wspólnie z dziećmi. Często mają one bowiem dzieci, ale nie zawarły związku małżeńskiego. W świetle prawa są oni więc w dalszym ciągu „panną” i „kawalerem” i zgodnie z przytoczonymi regulacjami powinno im przysługiwać prawo do wspólnego rozliczenia z dzieckiem - a przynajmniej jednemu z nich. Urzędy skarbowe nie podzielają jednak takiego poglądu w sytuacjach, w których rodzice mieszkają razem. Urzędy uznają, że jeżeli oboje rodzice wspólnie wykonują władzę rodzicielską nad dziećmi, to również wspólnie je wychowują. W takich okolicznościach brak jest podstaw do stwierdzenia, iż którykolwiek z rodziców samotnie wychowuje ich wspólne dzieci. Nie może wystąpić taka sytuacja, aby oboje rodziców zostało uznanych za „osobę samotnie wychowującą dziecko” (Trzeci Urząd Skarbowy Warszawa-Śródmieście, 27.11.2006r., 1449/1CG/415/i-62/06/BF; Drugi Urząd Skarbowy w Katowicach, 31.03.2004r, IIUS PBII-415/35/2004).

Z istoty pojęcia „osoby samotnie wychowującej dziecko”, szczególnie po zmianie przepisów od 2011 r. wynika, że jest to osoba, która w określonej sytuacji, w określonym czasie zupełnie sama zajmuje się wychowywaniem dziecka – (podobnie - Izba Skarbowa w Bydgoszczy w interpretacji z 23 lipca 2009 r. (ITPB1/415-443/09/MM). Obecne brzmienie przepisu wyraźnie wskazuje, że osoba musi dziecko samotnie wychowywać, a nie – jak było dotychczas – posiadać jedynie status osoby samotnie wychowującej.

Co więcej o samotnym wychowywaniu dziecka nie musi przesądzać orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej przez jedno z rodziców. W sytuacji bowiem, gdy żadne z rodziców nie jest pozbawione władzy rodzicielskiej, a oboje są stanu wolnego, zarówno jedno, jak i drugie może samotnie wychowywać dziecko. Jednak prawo do omawianej preferencji podatkowej będzie przysługiwało jedynie temu z rodziców, opiekunów prawnych, które faktycznie w roku podatkowym dziecko wychowuje, czyli sprawuje nad nim ciągłą opiekę. Spełnienie tylko jednej z przesłanek, tj. statusu cywilnego rodzica, czy opiekuna prawnego dziecka, o którym mowa w art. 6 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w sytuacji, gdy nie wiąże się z okolicznością samotnego wychowywania dziecka, nie daje prawa do korzystania z omawianego sposobu opodatkowania dochodów. Takie rozumienie przepisu pozostaje w sprzeczności z treścią uregulowania, które wyraźnie w art. 6 ust. 4 ogranicza preferencyjne zasady opodatkowania do osób samotnie wychowujących dziecko, a więc będących w sposób rzeczywisty pozbawionymi wsparcia drugiego z rodziców w procesie wychowywania dziecka. Podkreśla to także treść art. 6 ust. 5, wskazując, że chodzi o jednego z rodziców lub opiekunów prawnych. Już tylko z tych względów nie można uznać, że ojciec lub matka dziecka wychowywanego w pełnej rodzinie, li tylko z tego względu, że jego rodzice nie zawarli formalnego związku małżeńskiego, jest osobą samotnie wychowującą to dziecko (Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 23.02.2011 r., IBPBII/1/415-938/10/HK).

Bez znaczenia dla preferencyjnej zasady rozliczeń „panny” lub „kawalera” pozostającego w związku „nieformalnym” jest także fakt, że tylko jedna z osób ponosi koszty utrzymania dziecka. Izba Skarbowa w Gdańsku (20.07.2006r., BI/4117-0049/06) wskazała, że wychowywanie dziecka jest pojęciem szerszym niż samo utrzymywanie go i oznacza także ponoszenie wszelkich konsekwencji wychowawczych oraz posiadanie pełni praw rodzicielskich do dziecka. Jeżeli więc oboje rodzice ponoszą konsekwencje wychowawcze oraz ma pełnię praw rodzicielskich, to żadne z nich nie może skorzystać z preferencyjnej zasady rozliczeń „osób samotnie wychowujących dzieci”.

Natomiast Drugi Urząd Skarbowy w Gdyni (17.04.2007 r., PD-3/415-0004/07) wskazał, że ulga przysługuje tylko podatnikom zajmujących się faktycznie wychowaniem dziecka. Jeżeli wychowaniem dziecka zajmuje się jeden rodzic, pod którego opieką dziecko przebywa, a drugi rodzic nie mieszka z dzieckiem i jedynie przyczynia się do kosztów utrzymania dziecka, to nie przysługuje mu prawo do skorzystania z odliczenia. Przez wychowanie rozumieć należy faktycznie wychowanie i faktyczne ponoszenie ciężarów i konsekwencji wychowania dziecka a nie tylko ponoszenie obciążeń finansowych.

Izba Skarbowa w Warszawie (7.03.2007r., 1401/BF-I/4117-0007/07/WM) uznała natomiast, że mieszkanie matki dziecka i ojca dziecka nie przesądza o wspólnym wychowywaniu dziecka, szczególnie, jeżeli jeden z rodziców twierdzi, że sam ponosi wszelkie konsekwencje wychowawcze. W takich okolicznościach zdaniem organu podatkowego jeden z rodziców, ponoszący konsekwencje wychowawcze może skorzystać ze wspólnego opodatkowania z dzieckiem, jako osoba samotnie wychowująca dziecko, mimo wspólnego mieszkania z drugim rodzicem dziecka. Taka wykładnia jak miała miejsce dotychczas może okazać się, w myśl nowego brzmienia przepisów – wątpliwa. PIT.pl sugeruje zatem zachować tym większa uwagę na udowodnienie faktu samotnego wychowywania, bez udziału drugiego rodzica. Podobne stanowisko w zakresie skorzystania z preferencyjnego rozliczenia przez konkubentów przedstawił także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (18.09.2007 r., sygn. III SA/Wa 1133/07), który uznał, że w ustawie nie ma przepisu, zgodnie z którym wspólne zamieszkanie wykluczałoby możliwość samotnego wychowywania dzieci. Zdaniem sądu skoro podatnik nie pozostawał w związku małżeńskim, a więc nie przysługiwała mu możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem, to może rozliczać się jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

Wątpliwości w tej kwestii maja także osoby po rozwodzie. Dotyczą one najczęściej momentu, od którego rozwodnik lub rozwódka może zostać uznany za „osobę samotnie wychowującą dziecko”. W przypadku rodziców, w stosunku do których orzeczone zostały rozwód albo separacja, odliczenie przysługuje jednemu z nich, u którego dzieci faktycznie zamieszkują (Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 11.05.2009r., sygn. IBPBII/1/415-163/09/ASz), przy czym możliwe jest rozliczenie jako osoba samotnie wychowująca dziecko już w roku uzyskania rozwodu (Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, 15.06.2010 r., ILPB2/415-378/10-2/TR). Drugi Urząd Skarbowy w Bielsku-Białej (13.04.2006r., PDFD/415-36/06) uznał, że skutki prawne wywołuje jedynie orzeczenie prawomocne o rozwiązaniu małżeństwa. Dopiero więc od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o rozwiązaniu małżeństwa można mówić, że dana osoba jest „osobą samotnie wychowując dziecko”. Izba Skarbowa w Warszawie (31.07.2007r., 1401/BF-II/415-78/07/BCz) wskazała także, że samo złożenie powództwa o orzeczenie rozwodu lub oddalenie tego powództwa przez sąd nie pozwala na uznanie któregoś z rodziców za osobę samotnie wychowującą dzieci.

W przedmiotowym zakresie należy także wskazać, że przepisy nie określają, jak długo w danym roku trzeba być rodzicem samotnie wychowującym dziecko, aby skorzystać z preferencyjnych zasad rozliczeń. Możliwe jest więc, że rodzicem takim będzie się tylko przez część roku – nawet 1 dzień. Można więc urodzić dziecko albo rozwieść się 30 grudnia, albo zawrzeć związek małżeński 2 stycznia, aby zostać uznanym za osobę samotnie wychowującą dziecko w roku podatkowym. Podobne stanowisko zajął również Urząd Skarbowy we Włocławku (21.02.2005r., PDF-2/415-4/05). Osoby samotnie wychowujące dzieci powinny jednak pamiętać, że nie w każdych okolicznościach rozliczenie z dzieckiem będzie możliwe. Wspólne rozliczenie przysługuje tylko rodzicowi z:

dziećmi małoletnimi,
dziećmi, bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek pielęgnacyjny,
dziećmi do ukończenia 25 lat uczącymi się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach - Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów, z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku (Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 07.07.2009 r., sygn. ITPB2/415-326/09/IL).

Co ciekawe, rozliczenia jako samotnie wychowujący dziecko może w myśl powyższej zasady dokonać również opiekun prawny, ustanowiony nad pełnoletnią ubezwłasnowolnioną siostrą (Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 6.12.2010 r., ITPB2/415-832/10/MU).

Urzędy skarbowe wskazują także, że aby skorzystać z preferencyjnych zasad opodatkowania dla „osób samotnie wychowujących dzieci” należy złożyć zeznanie podatkowe, w którym wyrazi się chęć skorzystania z tej formy opodatkowania, w terminie do 30 kwietnia, tj. w terminie przewidzianym na złożenie zeznania rocznego. Spóźnione złożenie zeznania wyklucza możliwość wspólnego opodatkowania. Nie jest także możliwe złożenie wspólnego zeznania z dzieckiem, jako korektę wcześniej złożonego zeznania przez samego rodzica, chyba że taka korekta zostałaby złożona do 30 kwietnia danego roku.

Co istotne, rozliczenie się w opisany sposób nie jest uzależnione od korzystania z ulgi prorodzinnej, zatem można korzystać z każdej nich osobno, ale również łącznie, zakładając oczywiście spełnienie warunków do rozliczania obu preferencji podatkowych (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 1.04.2011 r., IPPB4/415-157/11-2/MP).

Podatnicy powinni także pamiętać o ograniczeniu przewidzianym przez przepisy ustawy o PIT stanowiącym, że z preferencyjnych zasad opodatkowania nie może skorzystać rodzic samotnie wychowujący dziecko, jeżeli osiąga dochody opodatkowane kartą podatkową, ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, podatkiem liniowym 19% lub podatkiem tonażowym.

Anna Pokrywczyńska	Data publikacji: 29-11-2010
Piotr Szulczewski	Data aktualizacji 24-10-2011

jak rozliczają się osoby samotnie wychowywujące dzieci

data utworzenia: 2011-08-26

data modyfikacji: 2012-04-10

Zobacz także

e-Porady – czytaj za darmo!

Odpowiedzi redakcji PIT.pl na pytania podatkowe użytkowników:

Jaki formularz PIT wybrać za 2011 rok?2012-04-30 13:47:50

Ja pracuję na etacie, prowadzę działalność (podatek według skali). Żona prowadzi działalność (od listopada 2011 r.). Chcemy rozliczyć się razem. Jaki PIT wybrać? Nie posiadamy dzieci, nie mamy żadnych ulg do odliczenia.

Odpowiedź

Renta socjalna dziecka2012-04-26 14:14:56

Czy renta socjalna (zdrowotna - w związku ze stanem zdrowia dziecka) otrzymywana przez niepełnoletnie dziecko powinna zostać doliczona do dochodów rodzica, przy rocznym rozliczeniu dochodów, czy rozliczona w inny sposób?

Odpowiedź

Rozliczenie PIT-37 wdowca jako osoby samotnej2012-04-10 12:10:34

Od czerwca 2011 jestem wdowcem. Mam na utrzymaniu syna 11 lat. Czy mogę się rozliczyć jako osoba samotna oraz czy mogę skorzystać z ulgi prorodzinnej?