Pożyczki bez PCC

Wielu podatników ma wątpliwości, w jakich okolicznościach zawarta umowa pożyczki nie będzie podlegała opodatkowaniu PCC w Polsce. Okazuje się, że są dwa sposoby na to, aby uniknąć płacenia PCC od umowy pożyczki.

Udzielenie pożyczki jest czynnością cywilnoprawną, która podlega opodatkowaniu PCC wg stawki 2%. Zgodnie jednak z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC, aby dana czynność cywilnoprawna podlegała opodatkowaniu, jej przedmiotem muszą być:

1) rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2) rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, w przypadku gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych mogą także podlegać rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą, ale jedynie wówczas, gdy zostaną łącznie spełnione dwa warunki - gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Polski.

Powyższe kwestie nie budzą zasadniczo większych wątpliwości, ale podatnicy nie wiedzą, jak należy je odnieść do umów pożyczek – a w szczególności, czy pieniądze będące przedmiotem pożyczki należy uznać za „rzeczy”, czy też za „prawa majątkowe”.

Z przepisów kodeksu cywilnego wynika, że przedmiotem umowy pożyczki pieniężnej są pieniądze. W doktrynie cywilistycznej powszechnie prezentowany jest pogląd, że pieniądze stanowią szczególną odmianę rzeczy w znaczeniu cywilnoprawnym. Prawidłowość tego poglądu znajduje to także swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11.03.2003 r. (sygn. III Sa 2091/2001) uznał, że takie rozumienie istoty pieniądza wiąże się niewątpliwie z cywilnoprawnym pojęciem rzeczy, jako przedmiotu materialnego. Podobnie, NSA w wyroku z dnia 8.06.2006 r. (sygn. II FSK 819/2005) wskazał, że przepisy Kodeksu cywilnego wyrażenia „pieniądz” używają dla określenia różnych kategorii między innymi jako szczególnego rodzaju rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości.

W związku z tym należy uznać, że jeżeli pieniądze będą się znajdować w Polsce w momencie dokonania czynności cywilnoprawnej – w gotówce lub na koncie banku mającego siedzibę w Polsce – to umowa pożyczki będzie podlegała PCC i to niezależnie, w jakim kraju zostanie zawarta oraz gdzie ma siedzibę pożyczkobiorca (zgodnie z art. 4 pkt 7 obowiązek podatkowy spoczywa na biorącym pożyczkę). Jeżeli natomiast pieniądze będą się znajdować za granicą, to umowa pożyczki będzie podlegała opodatkowaniu tylko pod warunkiem, że pożyczkobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i umowa pożyczki została zawarta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunki te muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że zawsze, jeżeli pieniądze będą się znajdować za granicą w momencie zawarcia umowy i umowa także zostanie zawarta poza Polską, to pożyczka nie będzie podlegała opodatkowaniu PCC.

Pogląd taki potwierdzają powszechnie organy podatkowe: Opolski Urząd Skarbowy, 23.07.2007 r., PD/436-3/BJ/07; Drugi Mazowiecki Urząd Skarbowy w Warszawie, 5.07.2007 r., 1472/SPC/436-34/07/SJ.

Możliwe jest więc, że dwaj Polscy podatnicy zawrą umowę poza Polską i pieniądze będą znajdować się także poza Polską, to umowa taka nie będzie opodatkowana PCC (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 5.08.2008 r., IPPB2/436-159/08-2/AS).

Należy także pamiętać, że z podatku zwolnione są pożyczki udzielane przez przedsiębiorców niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek (art. 9 pkt 10 lit a) ustawy o PCC). Polski pożyczkobiorca nie zapłaci więc PCC, jeżeli taki podmiot udzieli mu pożyczki, nawet jeśli pieniądze będą znajdować się w Polsce i umowa także zostanie zawarta w Polsce (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 19.05.2008 r., IPPB2/436-53/08-5/MZ).

Jeśli umowy pożyczek będą objęte zakresem ustawy o podatku od towarów i usług, to powyższa czynność zostanie wyłączona z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy (22.04.2010 r., ITPB2/436-19a/10/TJ) stwierdził, iż opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych umowy pożyczki zawartej z akcjonariuszem Spółki, w przypadku gdy umowa zostanie zawarta poza granicami RP i pieniądze będące jej przedmiotem w momencie zawierania umowy, również znajdować się będą poza granicami RP. Wobec tego umowa pożyczki w ogóle nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na mocy art. 1 ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie w przedmiocie zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. i) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Na uwagę zasługuje wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 11.01.2010 r. (III SA/Wa 1525/09). Sąd uznał, że umowa pożyczki pieniędzy podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, jeżeli prawo majątkowe, które jest jej przedmiotem, wykonywane jest na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W takim przypadku dla oceny zaistnienia obowiązku podatkowego konieczne jest bowiem zastosowanie art. 1 ust. 4 punkt 1 in fine ustawy - przedmiotem umowy pożyczki pieniędzy jest prawo majątkowe.

Należy także wskazać, że dopiero od 1 stycznia 2007 r. ustawa o PCC stanowi, że termin „podatek od towarów i usług” oznacza on podatek od towarów i usług w rozumieniu ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług lub podatek od wartości dodanej pobierany na podstawie przepisów obowiązujących w państwach członkowskich (każde państwo członkowskie Unii Europejskiej lub państwo członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strona umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG)). Przed 1 stycznia 2007r. można było zatem twierdzić, że pożyczki podlegające VAT w innym kraju UE nie powinny być objęte wyłączeniem z PCC. Na szczęście wspomniany wyrok WSA w Krakowie rozszerzył pojęcie podatku od towarów i usług na podatek od wartości dodanej – wbrew literalnemu brzmieniu przepisów przed 1 stycznia 2007 r.

Interpretacje PIT.pl obejmują tezy wybranych interpretacji urzędów, izb skarbowych, wyroków sądu oraz pisma Ministerstwa Finansów. Publikacje te nie stanowią porady podatkowej czy prawnej i są wyłącznie odzwierciedleniem stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia opisanych przez niego zdarzeń. Pełna treść wybranych interpretacji dostępna jest na stronach internetowych Ministerstwa Finansów.