Podatki w praktyce
Pomoc eksperta

Czynności cywilne PCC

PCC a umowa pożyczki

Podatek od czynności cywilnoprawnych obejmie wyłącznie pożyczki udzielane prywatnie, przez podmioty niekomercyjnie przekazujące kwoty pieniężne drugiej osobie, niezależnie, czy nieodpłatnie, czy celem uzyskania oprocentowania. Usługi finansowe w zakresie pożyczek i kredytów realizowane przez podmioty gospodarcze pozostają zwolnione z podatku VAT, stąd nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku (zatem pożyczyć można jedynie 10 sztuk rowerów, bez konkretyzowania, jakie to mają być rowery, ale nie można pożyczyć samochodu o nr rej....), a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

 

Podmiot, podstawa opodatkowania, stawka

Podmiotem zobowiązanym do zapłaty podatku jest biorący pożyczkę. Pożyczkodawca, nawet pomimo uzyskiwania odsetek, nie zapłaci podatku od czynności cywilnoprawnych. Musi on natomiast rozliczyć przychód z odsetek, jeśli taki występuje i zapłacić podatek dochodowy. Podatnicy powinni dokładnie zbadać, czy w związku z umową pożyczkodawca nie będzie podatnikiem VAT zwolnionym podmiotowo, co powodowałoby, że pożyczka w ogóle nie będzie opodatkowana PCC.

Uwaga

Działalność gospodarcza w podatku VAT obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. 

Stąd jednokrotne udzielenie pożyczki prywatnie, znajomemu, nawet z umówionymi odsetkami może nie być działalnością gospodarczą i podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (podpisania umowy pożyczki), a jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt jej dokonania - z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej.

Podatek płaci się od kwoty lub wartość pożyczki. W przypadku pożyczki pieniężnej – wartość podatku oblicza się mnożąc kwotę zgodnie z umową przez 2% (stawka podatku wynosi 2% podstawy opodatkowania). W przypadku pożyczki rzeczy oznaczonych co do gatunku - bierze się pod uwagę wartość pożyczki określoną w umowie (a nie wartość rynkową). Jeżeli jednak wartość ta odbiegać będzie od wartości rynkowej, będzie to podstawą kwestionowania podstawy opodatkowania.

Co może organ podatkowy kwestionując podstawę?

Jeżeli podatnik nie określił wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej lub wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, wartości rynkowej, organ ten wezwie podatnika do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia, w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny.

Jeżeli podatnik pomimo wezwania nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33 % od wartości podanej przez podatnika, koszty opinii ponosi podatnik. 

Sankcyjna stawka podatku wynosi 20%. Stosuje się ją, jeżeli przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego:

  • podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, depozytu nieprawidłowego lub ustanowienia użytkowania nieprawidłowego albo ich zmiany, a należny podatek od tych czynności nie został zapłacony; 
  • biorący pożyczkę, pomiędzy osobami najbliższymi w rozumieniu art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn powyżej wartości 9637 zł (czyli pożyczki na rzecz małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy), powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a nie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. 

 

Termin złożenia deklaracji PCC, zapłata podatku

Deklarację należy złożyć w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Deklaracji PCC-3 nie składa się przy czynnościach, z tytułu których płatnikiem podatku jest notariusz, czyli zarówno czynności, które dla swojej skuteczności wymagają formy aktu notarialnego, np. przy zbyciu nieruchomości, przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jak i przy czynnościach wykonanych w tej formie mimo braku takiego obowiązku. PCC-2 składa więc notariusz zamiast PCC-3 podatnika, gdy prawo nie wymaga od podatnika formy notarialnej, lecz strony dla bezpieczeństwa taką transakcję zawrą przed notariuszem (np. strony notarialnie zawrą umowę sprzedaży samochodu za 1 mln zł mimo, że formy szczególnej prawo nie wymaga od nich aktu notarialnego, stąd deklarację złoży notariusz, a nie kupujący).

Płatnicy - notariusze obowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej od uprzedniego zapłacenia podatku.

 

Zwolnienia z PCC

Zwalnia się z podatku od czynności cywilnoprawnych pożyczki udzielane:

  • przez przedsiębiorców niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek,
  • w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768), w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem:
    • złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności, 
    • udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym, 
  • na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu - na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn, 
  • na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, o których mowa w lit. b i c, do łącznej wysokości nieprzekraczającej kwoty 5 000 zł od jednego podmiotu i 25 000 zł od wielu podmiotów - w okresach 3 kolejnych lat kalendarzowych, począwszy od dnia 1 stycznia 2009 r., 
  • z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, 
  • z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych,
  • przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej.

 

Zwrot zapłaconego podatku

Podatek zwraca się w przypadku, gdy:

  • uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna, np. błąd, groźba),
  • nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie pożyczki. 

Podatek nie podlega zwrotowi po upływie 5 lat od końca roku, w którym został zapłacony.

Piotr Szulczewski
Analityk Bankier.pl Firma i Podatki

  • data utworzenia: 14-11-2011
  • data modyfikacji: 09-09-2014

Prowadzenie firmy może być proste?

Postaw na program, który dostosujesz do siebie
Stwórz swój własny zestaw modułów

Poznaj szczegóły >>>


Komentarze

Brak komentarzy
Dodaj swój komentarz
Drukuj