Odpowiadając na interpelację posła na Sejm RP pana Stanisława Rydzonia z dnia 19.07.2002 r., przekazaną ministrowi finansów przy piśmie z dnia 26 lipca 2002 r., nr. SPS-0202-1796/02, przedstawiam poniżej stanowisko stanowiące wyjaśnienie kwestii poruszonej w interpelacji.

Zgodnie z art. 190 i art. 346 Kodeksu spółek handlowych wspólnikom i akcjonariuszom nie wolno pobierać odsetek od wniesionych wkładów, jak również od przysługujących im udziałów lub akcji. Ugruntowany pogląd doktryny, który został wypracowany już na gruncie Kodeksu handlowego i potwierdzony w komentarzach do Kodeksu spółek handlowych (np. Komentarz do Kodeksu spółek handlowych pod red. prof. dr hab. S. Sołtysińskiego, prof. dr hab. A. Szajkowskiego i prof. dr hab. A. Szumańskiego) wskazuje, iż przepisy te stanowią zakaz nie tylko pobierania, ale również naliczania odsetek od wniesionych wkładów i przysługujących wspólnikom udziałów lub akcji. Zakaz ten ma stanowić zabezpieczenie przed pomniejszeniem w trakcie trwania spółki kapitałowej jej kapitału zakładowego oraz stopniowym wycofywaniem przez wspólników wartości wniesionych wkładów. Postanowienia umowy spółki przewidujące wypłatę odsetek są bezwzględnie nieważne. Dokonanie zaś wypłaty odsetek na rzecz wspólników stanowi nienależne świadczenie w rozumieniu art. 410 § 2 K.c. i wpłata taka powinna być zwrócona spółce stosownie do art. 198 albo art. 350 K.s.h. Wspólnicy, którzy otrzymali taką wypłatę, odpowiadają solidarnie z członkami zarządu spółki za jej zwrot. Zasada ta obowiązuje w okresie od zawiązania spółki do upływu sześciu miesięcy od daty ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwania wierzycieli spółki z o.o.; w przypadku spółki akcyjnej - do upływu jednego roku od dnia ostatniego ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli. Od tego bowiem momentu dozwolony jest podział majątku spółki pomiędzy wspólników (art. 286 i art. 474 K.s.h.). Ewentualna wypłata odsetek jest jednak w tym wypadku formą podziału majątku między wspólników, a kwota wypłaconych w tym momencie odsetek traktowana jest jako wypłata na rzecz wspólników w związku z likwidacją spółki.

Należy podkreÅ›lić, że z istoty spółki kapitaÅ‚owej wynika zasada, iż kapitaÅ‚ zakÅ‚adowy powinien być wielkoÅ›ciÄ… staÅ‚Ä… i tylko w szczególnych przypadkach może ulec podwyższeniu lub obniżeniu. KapitaÅ‚ zakÅ‚adowy spółki stanowi okreÅ›lonÄ… w umowie spółki kwotÄ™, odpowiadajÄ…cÄ… sumie wartoÅ›ci nominalnej wszystkich udziałów (akcji) w spółce kapitaÅ‚owej, umieszczonÄ… w bilansie spółki po stronie pasywów. Fakt zaÅ› umieszczenia go w pasywach oznacza, iż kapitaÅ‚ peÅ‚ni funkcjÄ™ gwarancyjnÄ… wobec wierzycieli spółki. Ponadto kapitaÅ‚ zakÅ‚adowy, poprzez fakt, iż dzieli siÄ™ na udziaÅ‚y (akcje), peÅ‚ni także funkcjÄ™ wyznacznika zakresu uprawnieÅ„ wspólników, w tym także prawa do udziaÅ‚u w zyskach spółki. I jest to jedyny tytuÅ‚ prawny do pobierania przez wspólników wypÅ‚at ze spółki w trakcie trwania spółki kapitaÅ‚owej (art. 191 i 347 K.s.h.). Zasady opodatkowania dochodów z tytuÅ‚u udziaÅ‚u w zyskach osób prawnych, do których zalicza siÄ™ m.in. dywidendÄ™ oraz wartość majÄ…tku otrzymanego w zwiÄ…zku z likwidacjÄ… spółki kapitaÅ‚owej, okreÅ›lone zostaÅ‚y: 

• w art. 10 ust. 1 i art. 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (nazywanej dalej updop) oraz 
• w art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 5 i art. 30 ust. 1 pkt 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (nazywanej dalej updof). 

Pobór zaś tego podatku przez płatników, którymi są spółki dokonujące wypłat z tego tytułu, uregulowany jest odpowiednio w art. 26 updop oraz art. 41 ust. 4 i art. 42 ust. 1 updof.

PodsumowujÄ…c przedstawione wyżej wyjaÅ›nienia, pragnÄ™ podnieść, iż zgadzam siÄ™ z wyrażonÄ… w piÅ›mie pana posÅ‚a tezÄ…, iż osiÄ…ganie zysku przez spółki kapitaÅ‚owe jest ważnym instrumentem ekonomicznym sÅ‚użącym rozwojowi gospodarki. Wypracowany jednak zysk może zostać zatrzymany w spółce w celu przeznaczenia go na inwestycje bÄ…dź podzielony stosowanie do przepisów K.s.h. pomiÄ™dzy wspólników w formie dywidendy. Nie jest natomiast prawnie dopuszczalne oprocentowanie udziałów lub akcji, a tym samym spółki nie majÄ… obowiÄ…zku naliczania odsetek. PowoÅ‚any zaÅ› przez pana posÅ‚a art. 16 ust. 1 pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych odnosi siÄ™ do odsetek, które mogÄ… być przypisane jako wydatek wspólników spółki cywilnej bÄ…dź spółki osobowej. PrzykÅ‚adem może być udzielenie spółce jawnej przez jej wspólnika bÄ™dÄ…cego osobÄ… prawnÄ… oprocentowanej pożyczki. Odsetki, które spółka jawna zapÅ‚aci pożyczkodawcy, bÄ™dÄ…: 

• z jednej strony przychodem dla pożyczkodawcy w zwiÄ…zku z udzieleniem pożyczki, 
• i jednoczeÅ›nie - w zwiÄ…zku z przyjÄ™tym dla celów podatku dochodowego (art. 5 updop) sposobem rozliczania przychodów i kosztów - odsetki te bÄ™dÄ… traktowane jako koszt podatkowy u wszystkich wspólników w wysokoÅ›ci odpowiadajÄ…cej ich udziaÅ‚om w spółce jawnej.

Na mocy jednak art. 16 ust. 1 pkt 13 wspólnik będący osobą prawną, który udzielił spółce jawnej pożyczki, nie może tych odsetek zaliczyć do swoich kosztów uzyskania przychodu, gdyż stanowią one odsetki od własnego kapitału (w tym wypadku jest to pożyczka) włożonego przez niego w źródło przychodu (którym może być np. spółka jawna). Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę pana posła, iż jedynie wspólnikom spółki jawnej (art. 53 K.s.h.) przysługuje prawo żądania corocznie odsetek w wysokości 5% od swojego udziału kapitałowego, nawet gdy spółka poniosła stratę.

PrzedstawiajÄ…c powyższe wyjaÅ›nienia, wyrażam nadziejÄ™, iż pan poseÅ‚ uzna je za wyczerpujÄ…ce. 

Podsekretarz stanu
   Irena Ożóg
   Warszawa, dnia 6 sierpnia 2002 r.