Od podatku odliczyć można natomiast składkę na ubezpieczenie zdrowotne, o którym mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – opłaconą przez podatnika (np. przedsiębiorcę) oraz pobraną przez płatnika (np. pracodawcę). Składka zdrowotna podlega odliczeniu w pierwszej kolejności, tj. przed innymi odliczeniami od podatku.

Odliczeniu nie podlegają jednak składki ZUS i zdrowotna, których podstawę wymiaru stanowi dochód (przychód) wolny od podatku na podstawie art. 21, 52a i 52c ustawy o PIT (np. wynagrodzenia finansowane dotacją - Urząd Skarbowy w Przemyślu, 22 maja 2007 r., XV/415-6/07) oraz składki, których podstawę wymiaru stanowi dochód, od którego na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Dokonując odliczenia należy przede wszystkim pamiętać, że odliczeniu podlegają tylko składki ZUS i zdrowotne faktycznie zapłacone w roku podatkowym. Przykładowo więc, jeżeli przedsiębiorca 10 stycznia 2012 r. zapłacił składki ZUS za grudzień 2011 r., to odliczy je dopiero w zeznaniu składanym za rok 2012. Podobnie składka zdrowotna naliczona za grudzień 2011 r. a zapłacona w styczniu 2012 r. będzie podlegać odliczeniu w rozliczeniu za 2012 r. Odliczeniu podlegałyby także zaległe składki, które podatnik opłaciłby w roku 2011, niezależnie od tego jakiego okresu zaległość ta by dotyczyła (podobnie - Pierwszy Urząd Skarbowy w Białymstoku, 23 maja 2007 r., RO–XV/415/PDOF-207/167/RF/07; Urząd Skarbowy w Kolbuszowej, 15 maja 2007 r., US.I-1/415-5/07).

Odliczenie składek ZUS od dochodu nie jest objęte żadnymi limitami. Ograniczone jest jednak odliczenie składki zdrowotnej. Kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne, o którą zmniejsza się podatek, nie może bowiem przekroczyć 7,75% podstawy wymiaru tej składki. U podatników prowadzących działalność gospodarczą, nadwyżka ponad 7,75% nie może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, co oznacza, że podatnik zawsze pokrywa ją z własnej kieszeni (Urząd Skarbowy Łódź-Polesie, 25 września 2007 r., IA-415/119/2007; Urząd Skarbowy Kraków-Śródmieście, 13 stycznia 2006 r., PBI-415-29-05-KD).

W przypadku gdyby kwota dochodu była mniejsza od kwoty opłaconych w roku składek ZUS lub gdyby kwota podlegającej odliczeniu od podatku składki zdrowotnej opłaconej w roku podatkowym była wyższa od należnego za ten rok podatku, to kwota, która nie została odliczona nie przechodzi do odliczenia na kolejny rok. Odliczyć można bowiem maksymalnie tylko kwotę składki odpowiadającej wysokości dochodu (ZUS) lub podatku (zdrowotna).

Co ważne, odliczenia można dokonać również w związku z zapłatą składek na FUS, z tytułu dopłaty przez emeryta nadwyżki pobranych składek ZUS. W rocznym rozliczeniu wystawionym przez ZUS wskazano obowiązek zapłaty:

2.205,63 zł na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), stanowiącej nadwyżkę dochodów ponad 130% średniej krajowej,

5.551,33 zł na rzecz ZUS tytułem przekroczenia 70% średniej krajowej.

Dopłacone składki można było odliczać od dochodu podatnika (Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 28.07.2011 r., IBPBII/1/415-444/11/AA).

Podatnicy prowadzący działalność gospodarczą mają wyjście z tej sytuacji. Mają ono bowiem wybór: składki ZUS zaliczą do kosztów uzyskania przychodów albo odliczą je od dochodu. Zaliczając składki do kosztów podatnik może wykazać stratę, którą rozliczy w kolejnych latach podatkowych – odliczając składki od dochodu można co najwyżej wykazać dochód 0zł. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu (16 kwietnia 2009 r., sygn. akt ILPB1/415-125/09-4/AG) stwierdził, że do kosztów uzyskania przychodów zalicza się wydatki poniesione bezpośrednio w celu osiągnięcia przychodu oraz koszty pośrednie, racjonalnie uzasadnione, związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a za takie uznać należy wydatki na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne i fundusz pracy.

Obecnie bardzo dużo podatników pracuje za granicą, ale cześć z nich jest w dalszym ciągu zobowiązana do rozliczenia się z podatku w Polsce. Mają oni wątpliwości, czy od dochodów rozliczanych w Polsce – osiągniętych w Polsce lub za granicą, lub podatku płaconego w Polsce, mogą odliczać składki ubezpieczeniowe zapłacone za granicą. Nie ma przeszkód, aby składki ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego potrącone od dochodu opodatkowanego za granicą, do którego ma zastosowanie metoda wyłączenia z progresją, odliczyć od dochodu podlegającego opodatkowaniu oraz od podatku - interpretacja z dnia 30 sierpnia 2006 r. wydana przez Urząd Skarbowy w Wyszkowie (sygn. 1443PD41/415/314/19/06/IJ). Obecnie w roku 2011 można odliczać również składki opłacane za granicą - zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia społecznego obowiązującymi w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej. Takie odliczenie jest szczególnie cenne dla podatników pracujących w krajach, z którymi umowa przewiduje zasadę tzw. odliczenia proporcjonalnego, np. Austria, Dania, Holandia, itd.

Odliczenia nie mogą dokonać rolnicy ubezpieczeni w KRUS i opłacający do niego składki. Składki KRUS są bowiem opłacane na podstawie ustawy „o ubezpieczeniu społecznym rolników”. Nie są to więc te same przepisy dające prawo do odliczenia składek ubezpieczenia od dochodu, dlatego rolnicy nie mogą odliczyć składek KRUS od dochodu (Urząd Skarbowy w Zamościu, 20 kwietnia 2006 r., PO I-415/6/2006; Trzeci Urząd Skarbowy w Bydgoszczy, 1 lutego 2006 r., PG-2-415-46/05/06). Pogląd taki potwierdziło także Ministerstwo Finansów w interpretacji z 24 lutego 2000 r. (PB2/MK-044-315/00). Ograniczenie to nie dotyczy jednak składki zdrowotnej. Niezależnie bowiem, czy przedsiębiorca jest ubezpieczony w KRUS, czy w ZUS, składkę zdrowotna płaci na podstawie przepisów ustawy „o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych”. Dlatego też rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą odliczać od podatku składkę zdrowotną tak samo, jak przedsiębiorcy ubezpieczeni w ZUS (Urząd Skarbowy w Lubartowie, 23 marca 2005 r., DP1-415-2/05). Dotyczy to również rolników opłacających podatek w formie karty podatkowej (Drugi Urząd Skarbowy w Katowicach, 6 marca 2006 r., PDPD/415-4/06). Rolnicy musza jednak pamiętać, że odliczenie może przekroczyć 7,75% podstawy wymiaru składki zdrowotnej.

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu (8 sierpnia 2009 r., sygn. akt ILPB2/415-622/09-2/ES) stwierdził, że opłacając samodzielnie dobrowolne składki na ubezpieczenie zdrowotne, podatniczka powinna mieć możliwość pomniejszenia kwoty podatku o przedmiotowe składki, faktycznie zapłacone w danym roku podatkowym w wysokości nie większej niż 7,75% podstawy wymiaru składki, która zgodnie z warunkami umowy z NFZ nie może być mniejsza niż przeciętne wynagrodzenie w Polsce ustalane zgodnie z obowiązującymi przepisami przez właściwy organ państwowy.

Urzędy skarbowe wskazują także, że odliczeniu podlegają nie tylko składki opłacane obowiązkowo, ale także składki opłacane dobrowolnie. Dotyczy to zarówno dobrowolnie opłacanych składek ZUS (Urząd Skarbowy Łódź-Widzew, 2 marca 2007 r., IX-005/24/Z/K/07), jak i składki zdrowotnej opłacanej na podstawie umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia, w granicach limitu 7,75% podstawy wymiaru składek (Trzeci Urząd Skarbowy w Gdańsku, 27 kwietnia 2007 r., DF/415-39729/07/FD).

odlicz składki ZUS w PIT