Źródło: Gazeta Podatkowa

Odpis na ZFŚS inny niż w ustawie

Do podstawowych obowiązków związanych z prowadzeniem zakładowego funduszu świadczeń socjalnych należy odprowadzanie odpisu na ten Fundusz. Wymóg ten ciąży na pracodawcy, który nie może się od niego uchylić aż do momentu ewentualnej rezygnacji z Funduszu. Ustawa o ZFŚS przewiduje natomiast możliwość swobodnego ukształtowania wysokości odpisu na Fundusz i to w ciągu całego roku kalendarzowego.

Odpis podstawowy na ustawowym poziomie

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Wysokość odpisu w odniesieniu do poszczególnych grup uprawnionych określa ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Wprowadza ona odpis podstawowy (odprowadzany obowiązkowo) oraz fakultatywny, którego pracodawca może dokonywać na zasadzie dobrowolności.

Ustawowy odpis podstawowy na jednego zatrudnionego wynosi 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. Wysokość odpisu podstawowego na jednego pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze - w rozumieniu przepisów o emeryturach pomostowych - wynosi natomiast 50% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W odniesieniu do pracownika młodocianego wysokość wspomnianego odpisu w pierwszym roku nauki ustalona jest na 5%, w drugim na 6%, a w trzecim na 7% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Wskazane powyżej odpisy są obowiązkowe, tj. pracodawca tworzący Fundusz musi je odprowadzać, na zasadach określonych w ustawie o ZFŚS. Może też zwiększyć odpis ponad to ustawowe minimum, podwyższając go w przypadku pracownika ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności o 6,25% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Natomiast na każdego emeryta i rencistę, nad którym zakład sprawuje opiekę socjalną, pracodawca może zwiększyć Fundusz o 6,25% wskazanego wynagrodzenia.

Podane wysokości odpisów, zarówno podstawowych jak i fakultatywnych, wynikają wprost z ustawy o ZFŚS. Zdecydowana większość pracodawców stosuje właśnie te wysokości odpisów, nie odbiegając w praktyce od ustawowych regulacji. Nie oznacza to jednak, że wysokość odpisów nie może być inna. Ustawodawca przewidział taką możliwość, dając pracodawcom (z wyłączeniem sfery budżetowej) prawo odmiennego ukształtowania odpisu na Fundusz. To ważna informacja dla zakładów pracy, zwłaszcza tych, które z powodu trudności finansowych rozważają rezygnację z ZFŚS. Alternatywą dla takiej decyzji może być np. obniżenie odpisu.

Pracodawca zatrudniający na dzień 1 stycznia danego roku poniżej 20 pracowników nie ma możliwości obniżenia lub podwyższenia odpisu.

Odpis obniżony nawet do złotówki

Zasady postępowania mającego na celu rezygnację z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są znane większości pracodawców. Mniej ugruntowana jest natomiast wiedza o tym, że można ustalić odpis na poziomie innym niż ustawowy, a więc wyższym lub niższym. Taką możliwość przewiduje art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o ZFŚS stanowiący, że u pracodawców, którzy ze względu na stan zatrudnienia (co najmniej 20 pełnych etatów na dzień 1 stycznia danego roku) mają obowiązek tworzyć Fundusz, układ zbiorowy pracy lub, w razie jego braku, regulamin wynagradzania, mogą dowolnie kształtować wysokość odpisu na Fundusz. Dowolnie, a więc w wysokości wyższej lub niższej niż stanowi ustawa. Oznacza to, że odpis można np. obniżyć poniżej ustawowej wysokości, nawet do bardzo niewielkiej kwoty. Zapisy ustawowe nie wprowadzają bowiem dolnego progu takiego obniżenia, podobnie jak nie przewidują górnego pułapu ewentualnego podwyższenia wysokości odpisu. Obniżka odpisów może polegać na wskazaniu mniejszego wskaźnika procentowego odpisu, np. zamiast 37,5% ustawowego odpisu na zatrudnionego w normalnych warunkach ustala się go na poziomie 20%.

Zmiana odpisu w układzie lub regulaminie

Odmienne ukształtowanie wysokości odpisów wymaga spełnienia określonych wymogów formalnych. Jeżeli pracodawca zatrudniający na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty chce ją np. zmniejszyć, musi najpierw uzyskać na to zgodę zakładowej organizacji związkowej. Jeśli nie występuje ona w zakładzie, wówczas stroną do rozmów jest przedstawiciel załogi, wybrany w sposób zwyczajowo przyjęty. Należy podkreślić, że przepisy wymagają uzyskania akceptacji strony pracowniczej, a nie jedynie skonsultowania z nią zmiany wysokości odpisu. Jeżeli zostanie ona wyrażona, pozostaje odpowiednio zmienić obowiązujące u pracodawcy przepisy zakładowe, wprowadzając do nich postanowienie w sprawie wysokości odpisu.

W razie zmiany układu zbiorowego pracy należy zastosować procedurę obowiązującą w takich przypadkach - a więc uzgodnić zmianę ze związkami, które były stroną układu i zarejestrować ją w odpowiednim rejestrze układów. Zmiany do układu zbiorowego pracy wprowadza się w drodze protokołów dodatkowych. Wchodzą one w życie w dniu ustalonym przez strony, jednak nie wcześniej niż z dniem ich zarejestrowania (art. 241⁹ K.p. i art. 241¹² K.p.).

W przypadku zmiany regulaminu wynagradzania postępowanie jest nieco prostsze. Wymaga ono, po uzyskaniu zgody strony pracowniczej, wprowadzenia określonego postanowienia do tego regulaminu, a następnie ogłoszenia zmiany w sposób zwyczajowo przyjęty w zakładzie. Wchodzi ona w życie po upływie 2 tygodni od podana jej do wiadomości pracowników (art. 77² § 6 K.p.).

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.)

Ustawa z dnia 4.03.1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.)

autor: Agata Barczewska
Gazeta Podatkowa nr 60 (788) z dnia 2011-07-28

Składniki wynagrodzenia bez składek i podatku. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl

więcej artykułów z Gazety Podatkowej

Przeczytaj także:

Współpraca firm małżonków może być nieopłacalna

Chorowałeś? Możesz nie dostać „trzynastki”

W PUP najmniej ofert pracy od kilku lat

Reklama

Odpis na ZFŚS inny niż w ustawie

więcej artykułów z Gazety Podatkowej

Przeczytaj także: