Źródło: Gazeta Podatkowa

Obowiązkowe konsultacje pracodawcy z załogą

Pracodawca, u którego działa organizacja związkowa, musi konsultować z nią niektóre sprawy pracownicze. Kwestiami, które szczególnie podlegają zaopiniowaniu przez związki, są zwolnienia pracowników i tworzenie przepisów zakładowych. Ale nie tylko związki są reprezentantem pracowników. W pewnych sytuacjach konsultacje odbywają się z osobami wyłonionymi z załogi lub z radą pracowników.

Jakie sprawy do uzgodnienia ze związkami?

Funkcjonowanie w zakładzie związków zawodowych niewątpliwie przysparza pracodawcy obowiązków o charakterze formalnym. Wiele spraw, które mógłby załatwić samodzielnie, gdyby w zakładzie nie występowały związki, musi konsultować lub uzgadniać z tą organizacją. Nawet jeżeli konsultacje te są formalnością, ich zaniechanie może dla pracodawcy skończyć się wypłatą odszkodowania. Typowym tego przykładem jest obowiązek skonsultowania ze związkami zamiaru wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony. Jeżeli pracodawca pominie ten etap zwalniania pracownika, sąd pracy może tylko z tego powodu przyznać odwołującemu się pracownikowi odszkodowanie. O konsultacji ze związkami zawodowymi nie można też zapomnieć, jeżeli pracodawca zamierza:

wprowadzić lub zmienić regulamin pracy (art. 104² K.p.),
przeprowadzić zwolnienia grupowe (art. 2 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, Dz. U. z 2003 r. nr 90, poz. 844 ze zm.),
dokonać natychmiastowego zwolnienia w trybie dyscyplinarnym lub z powodu długotrwałej choroby (art. 52 § 3 i art. 53 § 4 K.p.),
zawrzeć porozumienie o stosowaniu w firmie telepracy (art. 67⁶ K.p.).

Od zasięgnięcia opinii czy konsultacji ze związkami należy odróżnić występujący niekiedy obowiązek uzgodnienia pewnych kwestii z tą organizacją. W odróżnieniu od zaopiniowania, uzgodnienie wymaga uzyskania akceptacji ze strony związków, a brak ich zgody blokuje możliwość dokonania zaplanowanych przez pracodawcę czynności. Takich uzgodnień wymagają:

utworzenie i zmiana regulaminu wynagradzania (art. 77² § 4 K.p.),
zawarcie i zmiana układu zbiorowego pracy (ar. 238 i art. 241⁹ K.p.),
rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie zatrudnienia, którą może uchylić zgoda związków na zwolnienie (np. członka zarządu organizacji związkowej, pracownicy w ciąży, społecznego inspektora pracy),
utworzenie regulaminu ZFŚS, rezygnacja z Funduszu, zmiana wysokości odpisu oraz udzielanie świadczeń z jego środków (art. 4 i 8 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, Dz. U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.).

Zakres współdziałania z zakładową organizacją związkową oraz jej uprawnienia odnośnie wypowiadania się w sprawach pracowniczych wynikają nie tylko z Kodeksu pracy. Odpowiednie regulacje znajdują się również w ustawie o związkach zawodowych (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm.).

Przedstawiciel załogi partnerem do rozmów

Związki zawodowe, choć mają dominującą pozycję jeżeli chodzi o reprezentowanie strony pracowniczej, nie mają monopolu na rozmowy z pracodawcą. W niektórych sytuacjach ich rolę mogą przejąć przedstawiciele pracowników. Dochodzi do tego wówczas, gdy w zakładzie nie funkcjonują związki zawodowe, a przepisy prawa pracy wymagają, aby pracodawca skonsultował z pracownikami określone działania. W zależności od brzmienia konkretnego przepisu, przedstawicielom będzie przysługiwało prawo do zaopiniowania lub wyrażenia zgody na określoną propozycję pracodawcy. Przykładowo, w razie braku związków zawodowych w zakładzie, pracodawca musi uzgodnić z reprezentantem pracowników rezygnację z Funduszu, zmianę wysokości odpisu czy treść regulaminu ZFŚS. Takich konsultacji wymaga również utworzenie regulaminu telepracy. Pracownicy lub ich przedstawiciele są też partnerem do rozmów w sprawach dotyczących bhp w zakładzie pracy, przy czym są oni wybierani przez związki, jeżeli występują w zakładzie (art. 237^11a K.p.). Jednak, z wyjątkiem kwestii związanych z funkcjonowaniem ZFŚS, reprezentanci pracowników mają tylko uprawnienia opiniodawcze, a nie stanowiące.

Zakładową organizacją związkową uprawnioną do konsultacji i uzgodnień z pracodawcą jest taka organizacja związkowa, która w danym zakładzie posiada co najmniej 10 członków.

Jeżeli pracodawca musi z przedstawicielami załogi omówić określone sprawy pracownicze, wyłania ich w sposób zwyczajowo przyjęty w danym zakładzie (z wyjątkiem konsultacji w sprawie bhp). Prawo pracy nie reguluje procedury postępowania w takich sytuacjach - wybór może więc polegać na zebraniu od ogółu pracowników kandydatur na przedstawicieli, a następnie przeprowadzeniu powszechnych i tajnych wyborów.

Rada pracowników niezależnie od związków

Od maja 2006 r. w polskim prawie pracy pojawił się jeszcze jeden organ uprawniony do reprezentowania pracowników, tj. rada pracowników. Wprowadziła go ustawa o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz. U. z 2006 r. nr 79, poz. 550 ze zm.). Generalnie ustawę tę stosuje się do pracodawców wykonujących działalność gospodarczą i zatrudniających co najmniej 50 pracowników. Wyjątkiem są zakłady, w których przed wejściem w życie ustawy zawarto porozumienie o konsultowaniu się z pracownikami na poziomie co najmniej odpowiadającym wspomnianej ustawie.

Rada pracowników, choć jej członkowie podlegają ochronie przed zwolnieniem, nie posiada kompetencji władczych, a jedynie doradczo-opiniujące. Pomimo tego pracodawca nie może ich pominąć w sprawach, które zgodnie z ustawą o informowaniu pracowników… wymagają z nimi konsultacji lub przekazania informacji. Dotyczy to np. planowanych przez pracodawcę działań, mogących powodować istotne zmiany w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia (art. 13 ustawy).

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.)

autor: Agata Barczewska
Gazeta Podatkowa nr 32 (760) z dnia 2011-04-21

Dokumentacja kadrowa w firmie. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl

więcej artykułów z Gazety Podatkowej

Przeczytaj także:

Sąsiad sprzedaje bez kasy - złóż donos

Fiskus nie zawsze zwróci nadpłacony podatek

Priorytety podatkowe polskiej prezydencji

Reklama

Obowiązkowe konsultacje pracodawcy z załogą

więcej artykułów z Gazety Podatkowej

Przeczytaj także: