Dziedziczenie testamentowe

Powołanie do spadku czyli przekazanie w spadku majątku albo spadkobranie, wynika z ustawy albo z testamentu. Pierwszeństwo ma testament, co oznacza, że dziedziczenie ustawowe:

• co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą;
• co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą (czyli gdy zostanie część spadku „niezagospodarowana” testamentem).

Dziedziczenie testamentowe

Powołanie do spadku czyli przekazanie w spadku majątku albo spadkobranie, wynika z ustawy albo z testamentu. Pierwszeństwo ma testament, co oznacza, że dziedziczenie ustawowe:

• co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą;
• co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą (czyli gdy zostanie część spadku „niezagospodarowana” testamentem).

Testament to jedyna czynność prawna, która może wywołać skutki prawne po śmierci osoby. Testament może sporządzić (i odwołać) jedynie osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, czyli osoba pełnoletnia (albo młodsza w związku małżeńskim) nie ograniczona sądownie co do zdolności prawnej). Testament należy sporządzić osobiście, nie można go sporządzić przez przedstawiciela czy pełnomocnika. Testament można sporządzić jedynie w określonej przez prawo formie – warto tu dodać, że nieważny będzie testament w postaci wydruku z komputera podpisanego przez spadkodawcę.

Odwołanie testamentu może nastąpić w następujący sposób:

• spadkodawca sporządzi nowy testament, a jeżeli nie zaznaczy w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu;
• spadkodawca w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność;
• spadkodawca dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.

Istotne jest, że wszystkie formy testamentu są równoważne, tzn. można odwołać testamentem własnoręcznie spisanym testament w formie aktu notarialnego. Tak więc osoby opiekujące się kimś starszym, liczące na spadek wynikający z testamentu podpisanego u notariusza, powinny obawiać się zmiany testamentu poprzez sporządzenie nowego – nowego testamentu własnoręcznego, zmiany rozporządzeń testamentowych w liście, itp.

Testament należy tak tłumaczyć, interpretować, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. Uwaga – nie należy w testamencie pisać „zapisuję”, jeżeli ma się na myśli „ pozostawiam w spadku”, bo zapis to zupełnie inna instytucja prawa spadkowego.

Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

• w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
• pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
• pod wpływem groźby.

Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy).

Artur M. Brzeziński