Doradzamy - e-porady do newsPIT

Działalność gospodarcza na macierzyńskim

Zauważmy, że tytułem ubezpieczenia w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego są przynajmniej dwa tytuły. Młoda mama jako tytuł swoich ubezpieczeń posiada sam zasiłek macierzyński oraz prowadzoną (niezawieszoną) działalność gospodarczą. Podobnie jest w przypadku przebywania na macierzyńskim przy urlopie pracowniczym (tu tytułem ubezpieczeń jest praca oraz zasiłek). Dochodzi zatem do zbiegu podstaw ustalania świadczeń. 

Tym samym osoba, która przebywa na urlopie wychowawczym i prowadzi działalność nie będzie musiała płacić składek z tytułu prowadzonej firmy  - będzie mogła to robić dobrowolnie (Odpowiedź nr 29347).

A zatem osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu (ale nie z tytułu działalności, lecz z tytułu zasiłku macierzyńskiego, którego płatnikiem pozostaje Skarb Państwa). Natomiast z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jest Pani zobowiązana do opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne za cały okres pobierania zasiłku macierzyńskiego (Odpowiedź nr 26269).

Na podobnej zasadzie każda osoba pracująca na etacie, która rozpocznie działalność gospodarczą i będzie przebywać na urlopie macierzyńskim, nie będzie musiała płacić składek z tytułu prowadzonej firmy (Odpowiedź nr 29347).

Regulacja powyższa do systemu prawnego wprowadzona została w dacie 1 września 2009 r. choć już wcześniej sądy zawierały podobne stanowisko w tej sprawie. Zdaniem Sądu Najwyższego pobyt na urlopie macierzyńskim bądź wychowawczym i pobieranie w tym czasie zasiłków z tytułu ubezpieczenia pracowniczego wyłączał bowiem obowiązek odprowadzania składek od prowadzonej w tym samym czasie działalności gospodarczej (por. wyrok w sprawie z 18 stycznia 2005 r. (sygn. II UK 128/04) oraz w sprawie z 20 października 2005 r. (sygn. I UK 63/05)).
Jeśli natomiast osoby zdecydują się na dobrowolne podleganie ubezpieczeniom społecznym, to będą objęte takim ubezpieczeniem w dowolnym terminie (Odpowiedź nr 29347).

Co do prawa do zasiłku macierzyńskiego, to przysługuje on ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego m.in. urodziła dziecko. Podstawową zasadą i warunkiem otrzymania zasiłku macierzyńskiego jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu. Osoba prowadząca działalność, która przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i spełnia jego warunki, ma prawo do zasiłku chorobowego. Należy pamiętać, że urlop i zasiłek macierzyński przysługują po urodzeniu dziecka. Aby uzyskać zasiłek macierzyński wystarczy przedstawić zaświadczenie o spodziewanej dacie porodu lub akt urodzenia dziecka. Miesięczny zasiłek macierzyński wynosi 100 % podstawy wymiaru zasiłku. Wysokość zasiłku macierzyńskiego  jest uzależniona od wysokości składek opłacanych prze ostatnie 12 miesięcy (w przypadku opłacania preferencyjnych składek ZUS), odpowiedź nr 26488.

W świetle ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zasiłki macierzyńskie są przychodami z innych źródeł i podlegają opodatkowaniu. Przy obliczaniu zaliczki na podatek dochodowy nie ustala się w tym przypadku kosztów uzyskania przychodów. Miesięczny zasiłek macierzyński wynosi 100 % podstawy wymiaru zasiłku (Odpowiedź nr 26518).

Przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego należy uwzględnić premię uznaniową, czy też premię od uzyskanych wyników pracy. Z dniem 7 lipca 2008r. wszedł w życie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008r. sygn.akt. SK 16/06 ( Dz.U. Nr 119, poz.771), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U z 2005r. Nr 31, poz. 267 ze zm.) rozumiany w taki sposób, że w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, od których pracownik uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, a które nie są mu wypłacane za okres pobierania zasiłku chorobowego, jest niezgodny z art. 67 ust.1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny ww. wyroku orzekł, że obliczając wysokość zasiłków trzeba do ich podstawy wliczać wszystkie składniki wynagrodzenia, od których odprowadzana jest składka na ubezpieczenie chorobowe. Z podstawy tej mają być wyłączone tylko te składniki wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo za okresy pobierania zasiłków. W związku z tym przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków przysługujących pracownikom uwzględniane będą składniki wynagrodzenia takie jak np. premie uznaniowe. Trybunał Konstytucyjny uznał, że ZUS musi wypłacić wyższe świadczenie, choćby nawet przepisy wewnętrzne firmy (regulamin pracy, regulamin wynagradzania) nie przewidywały wyraźnie zmniejszenia lub zawieszenia tych premii w czasie choroby (ciąży). Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi sprawdzić, czy premie, od których zostały zapłacone składki na ubezpieczenie chorobowe, nadal są wypłacane, mimo że pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim. Jeśli nie – powinny zostać wliczone do wymiaru zasiłku chorobowego (Odpowiedź nr 25584).

Dodajmy jeszcze na koniec, że nie ma żadnego przepisu, który zabraniałby prowadzenia działalności gospodarczej na zasiłku macierzyńskim pobieranym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (odpowiedź nr 23463).