Rozlicz się z PIT.pl

Rozlicz podatek PIT za 2013 rok z PIT.pl

Deklaracje PIT-37, PIT-36, PIT-36L, PIT-28, PIT-28/A, PIT-38, PIT-39 wraz z załącznikami wydrukujesz lub wyślesz do e-deklaracje.gov.pl

Pomoc eksperta

Opodatkowanie małżeństwa

Alimenty

Alimenty stanowią tzw. przychody z innych źródeł. Są to świadczenia podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Otrzymane alimenty (liczy się data otrzymania) należy ujmować w zeznaniu rocznym PIT. Nie ujmujemy jednak w zeznaniu PIT alimentów zwolnionych z podatku dochodowego.

Alimentami są nie tylko świadczenia po rozwodzie, ale również świadczenia wypłacane podczas trwania małżeństwa, w trakcie separacji, procesu rozwodowego itd. – jeżeli mają charakter (cel) alimentacyjny.

Wolne od podatku dochodowego są:

Zasady obowiązujące
do 31 grudnia 2008 r. od 1 stycznia 2009 r.
alimenty na rzecz dzieci, które nie ukończyły 25 roku życia alimenty na rzecz dzieci, które nie ukończyły 25 roku życia
alimenty na rzecz dzieci bez względu na wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek pielęgnacyjny alimenty na rzecz dzieci bez względu na wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
alimenty na rzecz innych osób niż wymienione wyżej, zasądzone przez sąd, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł alimenty na rzecz innych osób niż wymienione wyżej, otrzymane na podstawie wyroku sądu lub ugody sądowej, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł

Wolne są zatem z podatku alimenty na rzecz dzieci m.in. w wieku do 25 roku życia, bez względu na to, czy się uczą. Otrzymując alimenty po dniu 25 urodzin, świadczenie to będzie opodatkowane, nawet jeżeli należne było za okres wcześniejszy i zostało wcześniej wysłane.

Inne niż dzieci osoby również mogą otrzymywać alimenty (rodzice, rodzeństwo, małżonek, były małżonek). Takie alimenty zawsze są opodatkowane, chyba że:

  • zasądził je sąd albo zawarto ugodę sądową (czasem zatem podatkowo taniej jest wytoczyć w uzgodnieniu pomiędzy sobą proces i na pierwszej rozprawie uznać roszczenie, uzyskując w ten sposób wyrok sądowy, albo zawrzeć ugodę - sądy dążą do zawarcia ugody zgodnie z procedurą cywilną);
  • nie przekraczają miesięcznie 700zl (przy przekroczeniu nadwyżka jest opodatkowana).

W przypadku, gdy osoba inna niż dziecko, otrzyma alimenty miesięczne 500zł miesięcznie, ale łącznie za dłuższy okres czasu, np. pół roku 3000 zł (przez komornika albo po prostu zapłacone z opóźnieniem), wówczas liczy się 700zł przypadające na miesiąc, całość będzie zwolniona z podatku jako mieszcząca się w limicie 700zł miesięcznie.

Jedynie od odsetek trzeba będzie zapłacić podatek, jeżeli zostaną one wypłacone. Jeżeli alimenty płatne są z opóźnieniem, w związku z czym otrzymywane są odsetki za zwlokę, to te odsetki podlegają opodatkowaniu również jako przychód z tzw. innych źródeł, również trzeba je wykazać w PIT rocznym. Nie ma znaczenia, czy odsetki dotyczą alimentów zwolnionych z podatku, czy też niezwolnionych – każde podlegają opodatkowaniu.

Warto dodać, że ugody sądowe podpisane przed 2009 r. dają prawo do zwolnienia z podatku kwotom płaconym po 31 grudnia 2008 r. (nie ma znaczenia data zawarcia ugody, ale data otrzymania świadczenia przez uprawnionego do alimentów).

Uwaga ! Kiedy opodatkowanie?

Alimenty nie otrzymane nie są opodatkowane. Dopiero z chwilą otrzymania powstaje obowiązek podatkowy.

W przypadku otrzymanych ze zwłoką alimentów za okres sprzed zmiany prawa podatkowego w omawianym zakresie (czyli za okres sprzed 2007 r.) liczy się prawo podatkowe daty faktycznego otrzymania alimentów, a nie ich przyznania przez sąd czy zawarcia porozumienia ze świadczącym alimenty. Podobnie rzecz się ma z alimentami otrzymanymi po zmianach, w roku 2009 - dla ustalenia stanu prawnego w zakresie zwolnienia liczy się zawsze data otrzymania świadczenia czyli data powstania obowiązku podatkowego.

Alimenty to nie tylko pieniądze

Alimenty to nie tylko pieniądze. Wartość świadczeń w naturze, usług itp. również należy ustalać, i również może ona być opodatkowana przy nadwyżce ponad 700zł.

Wartość pieniężną innych nieodpłatnych świadczeń ustala się:

  • jeżeli przedmiotem świadczenia są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia - według cen stosowanych wobec innych odbiorców,
  • jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione - według cen zakupu,
  • jeżeli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie lokalu lub budynku - według równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu tego lokalu lub budynku,
  • w pozostałych przypadkach - na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

Jeżeli świadczenia są częściowo odpłatne, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych wyżej, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.

Warto jednak dodać, że z kolei niezależnie od alimentów wolna od podatku jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczona zgodnie z ww. zasadami, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.

Na przykład:

Pan Pit płaci swojemu dziecku (30lat) złożonemu chorobą 300zł i dodaje to tego świadczenia pielęgniarki za 1000zł. Świadczenie pielęgniarki jest wolne od podatku jako świadczenie w naturze, a 300zł mieści się w limicie zwolnienia 700 zł miesięcznie. Całość świadczenia jest wolna od podatku.

Zatem i w ten sposób warto świadczyć alimenty w naturze. W ten sposób można znacząco obniżyć zobowiązania podatkowe. Nie dotyczy to jednak alimentów dla byłych małżonków - oni nie są już w I czy II grupie podatkowej, chyba że oprócz węzła małżeńskiego ze wspólmałżonkiem łączyło ich również pokrewieństwo.

Uwaga ! Podwójny PIT

Alimenty podlegające opodatkowaniu w myśl ww. zasad, podlegają faktycznie opodatkowaniu podwójnie. Po raz pierwszy podatek płaci zobowiązany, np. były mąż - płacą podatek od wynagrodzenia ze stosunku pracy. Po raz drugi płaci podatek uprawniony, np. była żona płacąc podatek dochodowy od nadwyżki ponad 700zł.

Z tego też powodu można zauważyć, że czasem ustanawiane sa wyższe alimenty na rzecz dzieci, aby były wolne od podatku. To jednak rozwiązanie - nie polecamy go, gdyż wiąże się z obchodzeniem prawa - stosować mogą jedynie osoby mające do siebie zaufanie. Jeżeli była żona nie będzie już potrzebować alimentów, nadal będzie mogła egzekwować "swoją" część jako alimenty na rzecz dziecka. A że zaufanie między byłymi małżonkami jest często fikcją, odradzamy tego rodzaju rozwiązania.

Czasem unika się podatku od alimentów przekazując darowizny, które są wolne od podatku w okresach pięcioletnich w ramach limitu.

Ostatnio alimenty (zasądzone wyrokiem), z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, można było odliczyć w zeznaniu rocznym PIT za 2000 r. i nie należy spodziewać się kolejnych odliczeń, skoro wprowadzono zwolnienie do 700 zł.

Odnośnie alimentów wobec  konkubentów, to należy stwierdzić, że o ile nie są to świadczenia związane z urodzeniem dziecka, to takie świadczenia nie są alimentami. Są to z reguły darowizny i jako takie podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Prawo rodzinne w pigułce

Obowiązek alimentacyjny czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej (zstępni: dzieci, wnuki, prawnuki, oraz wstępni: rodziców, dziadków, pradziadków) raz rodzeństwo. Pomiędzy małżonkami obowiązek alimentacyjny występuje zarówno po rozwodzie, jak i w trakcie małżeństwa.

Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.

Zobowiązani do alimentowania są:

  • zstępni, a jeżeli nie są w stanie alimentować 
  • wstępni, a jeżeli nie są w stanie alimentować
  • rodzeństwo.

Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zatem dzieci są obowiązane łożyć na utrzymanie rodziców wspólnie, każde proporcjonalnie do swoich możliwości (a nie równo).

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Zatem wnuk alimentujący dziadków może wystąpić z wnioskiem do swojego ojca o zwrot zapłaconych alimentów.

Małżonkowie są obowiązani się utrzymywać, wspierać itp. To na małżonku spoczywa przede wszystkim obowiązek dostarczania środków do utrzymania, przed wszystkimi zobowiązanymi do alimentacji innymi krewnymi. Również po rozwiązaniu czy unieważnieniu małżeństwa.

W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.

Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, może polegać także albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji oraz świadczenia dla rodziny zastępczej nie wpływają na zakres obowiązku alimentacyjnego.

Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych osoba, która była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty albo jeżeli zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, nie uwzględnia się wynikłej stąd zmiany przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych.

Nieco bardziej szczegółowo uregulowane są stosunki alimentacyjne w przypadku, gdy rodzice nie stanowią małżeństwa. Ojciec nie będący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

Jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki:

  • zostało uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.
  • nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Nie dotyczy to roszczeń matki, gdy dziecko urodziło się nieżywe.

Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, nie będącej jego matką. Mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, nie będącej matką dziecka.

Uwaga ! Od czerwca 2009 r.

Od czerwca 2009 r. rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.

Alimenty w walucie obcej

Alimenty w walutach obcych przelicza się na złote według kursów z dnia otrzymania lub postawienia do dyspozycji uprawnionego (data faktycznego otrzymania czy udostępnienia), ogłaszanych przez bank, z którego usług korzystał uprawniony (gdzie miał swoje konto), i mających zastosowanie przy kupnie walut.

Jeżeli uprawniony nie korzysta z usług banku (np. dostaje alimenty do ręki), przychody przelicza się na złote według kursu średniego NBP z ostatniego dnia poprzedzającego dzień uzyskania alimentów.

Jeżeli bank, z którego usług korzysta uprawniony, stosuje różne kursy walut obcych i nie jest możliwe dostosowanie kursu banku do przeliczenia na złote przychodu uzyskanego przez podatnika stosuje się kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania alimentów.

Uwaga ! Alimenty z zagranicy

Alimenty z zagranicy podlegają opodatkowaniu z reguły w kraju miejsca zamieszkania uprawnionego podatnika. Za każdym razem trzeba jednak sprawdzić postanowienia umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.

Poza tym znaleźć można w tych umowach mniej typowe rozwiązania, jak np. w umowie z Chile: "Alimenty i inne wypłaty na utrzymanie wypłacane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w Umawiającym się Państwie i niepodlegające w nim odliczeniu osobie mającej miejsce zamieszkania w drugim Umawiającym się Państwie są zwolnione z opodatkowania w obu Umawiających się Państwach" (art.18).

Artur M. Brzeziński

  • data utworzenia: 27-02-2008
  • data modyfikacji: 05-02-2014

Komentarze

Brak komentarzy
Dodaj swój komentarz
Drukuj