14.07 PIT nie wyższy, może nawet niższy

Rzecznik Praw Obywatelskich skierowaÅ‚ kolejny wniosek do TrybunaÅ‚u Konstytucyjnego. Przedmiotem wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o dokonanie przez TrybunaÅ‚ Konstytucyjny abstrakcyjnej kontroli norm jest przepis art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: u.p.d.o.f.) w zakresie, w jakim przy podstawie obliczenia podatku powyżej kwoty 85 528 zÅ‚ ustanawia dodatkowÄ… stawkÄ™ podatkowÄ… w wysokoÅ›ci 32% nadwyżki powyżej kwotÄ™ 85 528 zÅ‚. Zdaniem RPO parlament, posiadajÄ…cy dużą swobodÄ™ w zakresie przyjmowanych rozwiÄ…zaÅ„ podatkowych, naruszyÅ‚ tym przepisem szereg wartoÅ›ci i zasad konstytucyjnych wyrażonych w art. 2, art. 32 ust. 2, art. 84, art. 24 w zw. z art. 32 ust. 1 oraz z art. 65 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W zakresie naruszenia zasady równoÅ›ci RPO wskazuje, że w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych bardzo ważny jest wÅ‚aÅ›ciwy dobór tzw. cechy relewantnej, co pozwala na przeprowadzenie analizy co do sprawiedliwoÅ›ci podziaÅ‚u podatników na dwie grupy. Zdaniem Rzecznika w obowiÄ…zujÄ…cym stanie prawnym brak jest sprawiedliwego (a tylko takie w Å›wietle postanowieÅ„ Konstytucji RP jest dopuszczalne) kryterium podziaÅ‚u jednolitej klasy osób osiÄ…gajÄ…cych dochód ze stosunku pracy na tych, którzy przekazujÄ… paÅ„stwu 18% swoich dochodów oraz tych, którzy przekazujÄ… nieproporcjonalnie wiÄ™cej, bo aż 32% dochodów od nadwyżki przekraczajÄ…cej kwotÄ™ 85 528 zÅ‚. Ustanowienie w art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. dodatkowej 32% stawki podatkowej opiera siÄ™ zatem na innym traktowaniu podatników, których sytuacja faktyczna nie jest aż tak zróżnicowana. Omawiana tutaj stawka podatkowa w wysokoÅ›ci 32% dotyczy bowiem każdej nastÄ™pnej zarobionej zÅ‚otówki ponad arbitralnie wyznaczony próg 85 528 zÅ‚. Zdaniem RPO jest rzeczÄ… oczywistÄ…, że sytuacja podatnika, który w roku podatkowym zarobiÅ‚ 85 528 zÅ‚ nie różni siÄ™ niczym od sytuacji podatnika, który w tym samym czasie zarobiÅ‚ 85 529 zÅ‚. Mimo tego, ustawodawca, w omawianym art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f, dokonuje prawnego zróżnicowania tych dwóch osób, bo do każdej zÅ‚otówki ponad ustanowione w tym przepisie dochody każe stosować inny, wyższy próg podatkowy.

BÄ™dÄ…cy przedmiotem wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich przepis ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pozostaje również w kolizji z KonstytucyjnÄ… zasadÄ… sprawiedliwoÅ›ci spoÅ‚ecznej. Ta ostatnia wskazuje na sposób sprawiedliwego podziaÅ‚u dóbr (materialnych i niematerialnych), jak również odnosi siÄ™ do sprawiedliwego podziaÅ‚u obowiÄ…zków. Za sprawiedliwy, w obiektywnym odczuciu, uznaje siÄ™ natomiast podziaÅ‚ proporcjonalny i równy. Zdaniem Rzecznika, na gruncie obowiÄ…zków jednostki wzglÄ™dem paÅ„stwa zalecenie równego podziaÅ‚u brzmi: od każdego tyle samo tego samego, a wiÄ™c różnice miÄ™dzy ludźmi nie majÄ… tu znaczenia. W konsekwencji ustawodawca jest obowiÄ…zany, w stosunku do każdej osoby osiÄ…gajÄ…cej dochody ze stosunku pracy, ustanowić taki sam podatek o takim samym stopniu „dolegliwoÅ›ci”, a wiÄ™c o proporcjonalnej wysokoÅ›ci, bez wzglÄ™du na faktyczne różnice w poÅ‚ożeniu wszystkich podatników. Obecna konstrukcja podatku dochodowego, a w szczególnoÅ›ci obowiÄ…zujÄ…ca przy opodatkowaniu dochodów z pracy stawka podatkowa w wysokoÅ›ci 32%, niepozostajÄ…ca w odpowiedniej relacji do różnic w sytuacji podatników niÄ… opodatkowanych, modelowi powyższemu przeczy.

OdnoÅ›nie do sprawiedliwoÅ›ci podatkowej, RPO we wniosku wskazuje, że art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. w zakresie w jakim wprowadza stawkÄ™ podatkowÄ… w wysokoÅ›ci 32% ustanawia reguÅ‚Ä™ odmiennego opodatkowania tej samej kategorii (grupy) podatników. Nie jest to jednoczeÅ›nie instrument sÅ‚użący do wyrównywania faktycznej sytuacji różnych grup, lecz instrument wprowadzajÄ…cy niesprawiedliwe rozróżnienie w ramach tej samej grupy, a mianowicie osób bÄ™dÄ…cych w stosunku pracy. Ponadto, stawka podatkowa w wysokoÅ›ci 32% nie może być traktowana w kategoriach, bÄ™dÄ…cej jedynym wyjÄ…tkiem od zasady powszechnoÅ›ci i równoÅ›ci, ulgi lub zwolnienia podatkowego, które jako jedyne mogÄ… naruszać ujÄ™te w art. 84 Konstytucji zasady sprawiedliwoÅ›ci, powszechnoÅ›ci i równoÅ›ci opodatkowania.

Ostatnim zarzutem Rzecznika w zakresie art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. jest naruszenie przez ustawodawcÄ™ konstytucyjnego postulatu równej ochrony pracy. Zdaniem RPO praca jest istotnÄ… wartoÅ›ciÄ… konstytucyjnÄ…, chronionÄ… przez paÅ„stwo z zachowaniem zasady równego traktowania, co powoduje, że ustawodawca nie może ustanawiać niesprawiedliwych podziaÅ‚ów wewnÄ…trz jednolitej grupy pracowników. Z aksjologii konstytucyjnej, przede wszystkim skierowanego do ustawodawcy nakazu zapewnienia równej dla wszystkich ochrony pracy, osoby osiÄ…gajÄ…ce dochód ze stosunku pracy, a wiÄ™c wyróżniajÄ…ce siÄ™ tÄ… samÄ… cechÄ… istotnÄ…, powinny być tak samo traktowane, bez wzglÄ™du na wysokość tego dochodu. Obecny ksztaÅ‚t systemu podatkowego od dochodów osobistych może jednak prowadzić do sytuacji, iż dwie osoby zatrudnione u tego samego pracodawcy, wykonujÄ…ce identycznÄ… pracÄ™ i pobierajÄ…cy takie same wynagrodzenie brutto, bÄ™dÄ… otrzymywali inne wynagrodzenie netto. Jeden z pracowników mógÅ‚ bowiem otrzymać w danym roku podatkowym dodatkowe premie i nagrody za efektywnÄ… pracÄ™, co doprowadziÅ‚o do przekroczenia przez niego kwoty dochodu 85 528 zÅ‚, a to w konsekwencji skutkuje zastosowaniem wyższej 32% stawki podatkowej. Efektywniej pracujÄ…ca osoba, zarabiajÄ…ca brutto w wymiarze miesiÄ™cznym tyle samo, co jego kolega, w omawianej sytuacji bÄ™dzie jednak otrzymywać – w pewnym sensie „za karÄ™” – o wiele niższe wynagrodzenie netto. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, w sposób ewidentny narusza to zasadÄ™ równej ochrony stosunku pracy (art. 24 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji).

ŹródÅ‚o: RPO

powrót do listy aktualnościSkala podatkowa PIT